Համաշխարհային տնտեսությունը մտնում է վերջին հարյուր տարվա ամենամասշտաբային տեխնոլոգիական վերազինման փուլ։ Արհեստական բանականության զարգացումը, ավտոմատացումը, թվային հաղորդակցությունն ու աշխատանքի գլոբալ շուկաների ընդլայնումը փաստացի վերաձևում են միլիոնավոր մարդկանց մասնագիտական ուղիները։ Այսօր պահանջված մասնագիտական կարողությունները հնարավորություն են տալիս ապրել և աշխատել աշխարհի ցանկացած կետում, այդ թվում՝ Հայաստանում, առանց կարիերայի որակը կամ եկամտի մակարդակը զիջելու։ Ավելին, այս մասնագիտությունները հնարավորություն են ստեղծում ավելի վաղ արտագաղթած մասնագետների վերադարձի համար՝ պահպանելով միջազգային զբաղվածությունը։
Այս նյութում Armenia Today-ը կթվարկի, թե այս նոր աշխարհում որ մասնագիտություններն են շուտով վերանալու, որոնք են ծաղկելու և որտեղ կարելի է դրանք սովորել։
1. Artificial Intelligence & Machine Learning (արհեստական բանականություն և մեքենայական ուսուցում)
Մեքենայական ուսուցման մասնագետները կառուցում են ալգորիթմներ, ստեղծում մոդելներ, բարձրացնում ընկերությունների արդյունավետությունը ամբողջ աշխարհում:
2. Data Science / Data Analysis (տվյալների վերլուծություն)
Տվյալները տնտեսության նոր, այսպես ասած, նավթն են։ Վերլուծաբաններն օգնում են ընկերություններին ընդունել հիմնավորված որոշումներ, կանխատեսել և օպտիմալացնել գործընթացները։
3. Cybersecurity (կիբերանվտանգություն)
Կիբերհարձակումների սպառնալիքն աճում է ամեն տարի։ Անվտանգության մասնագետների պահանջարկը գերազանցում է առաջարկը:
4. Software Engineering (ծրագրային ճարտարագիտություն)
Պահանջարկ ունեցող մասնագետների ամենամեծ բաժինը դեռ շարունակում են զբաղեցնել բոլոր ոլորտների ծրագրավորողները։
5. UX/UI Design
Թվային արտադրանքը հաղթում է դիզայնով, ինչի համար ընկերությունները ներդրումներ են կատարում։
6. AI-կոնտենտ, մոնտաժ, 3D, VFX
Տեսանյութերի գերակայության պատճառով ձևավորվում է կրեատիվ ծառայությունների նոր շուկա, որը շարունակում է աճել։
7. Հոգեբաններ, քոուչեր, մանկավարժներ
Այն ոլորտներում, որտեղ անհրաժեշտ են էմպատիա, կենդանի շփում և մարդու ընկալում, ավտոմատացումը սահմանափակ է։
Ինչու են այս մասնագիտությունները կարևոր Հայաստանի համար
Տեխնոլոգիական մասնագիտությունների հիմնական առավելությունը աշխարհագրական անկախությունն է։
Սա նշանակում է, որ մասնագետը կարող է՝
Պատմական համատեքստ․ ինչն է անհետանում և ինչի է դա ուսուցանում
Ցանկացած տեխնոլոգիական հեղափոխություն հանգեցնում է մասնագիտությունների աստիճանական դուրսմղման։ XX դարի սկզբին անհետացան լապտերավարներն ու հեռախոսավարները՝ իրենց տեղը զիջելով ավտոմատացմանը։ XXI դարի սկզբին շուկան լքեցին վիդեո վարձակալության կետերը, ինչպես նաև զանգերի կենտրոնների օպերատորների զգալի մասը։
Օրինաչափությունը պարզ է․ այն ամենը, ինչ հնարավոր է ալգորիթմացնել, վաղ թե ուշ ավտոմատացվելու է։ Մասնագետների համար սա նշանակում է վերակողմնորոշում այն կարողությունների վրա, որոնք չեն կարող ամբողջությամբ փոխարինվել մեքենաներով՝ տեխնոլոգիական հմտություններ կամ բարձր ավելացված արժեք ստեղծող առաջադրանքներ։
Մասնագիտություններ, որոնք հեռանում են շուկայից
Պահանջարկի նվազման միտումը նկատվում է հետևյալ ոլորտներում․-
- Գանձապահներ և զանգերի կենտրոնի օպերատորներ
-
- հաշվապահներ առանց վերլուծական գործառույթների
-
- համընդհանուր պրոֆիլի թարգմանիչներ
-
- գրասենյակային ադմինիստրատորներ՝ կրկնվող առաջադրանքներով
-
- անհատ տաքսու վարորդներ
Մասնագիտություններ, որոնք անընդհատ պահանջարկ կունենան
Ապագայի մասնագիտություններին անցնելուց առաջ պետք է նշել նաև այն ուղղությունները, որոնց պահանջարկը երբեք չի վերանա։ Այս մասնագիտությունները հիմնված են մարդկային գործոնի, խորը փորձաքննության և առաջադրանքների վրա, որոնք հնարավոր չէ ամբողջությամբ ավտոմատացնել: 1. Բժշկություն և առողջություն Բժիշկներ, վիրաբույժներ, ախտորոշիչներ, բուժքույրեր։ Տեխնոլոգիաները օգնում են, բայց չեն փոխարինում մարդկային գործոնին և պատասխանատվությանը։ 2. Հոգեբանություն և հոգեթերապիա Ուրբանիզացիան, սթրեսը, սոցիալական դինամիկան և թվային միջավայրը հոգեբանական աջակցությունը դարձնում են կենսական։ 3.Ինժեներական մասնագիտություններ Ճարտարապետություն, շինարարություն, ենթակառուցվածքներ, էներգետիկա, ռոբոտաշինություն: Ինժեներները ստեղծում են տնտեսություն և ապահովում դրա կայունությունը: 4. Նոր տիպի կրթություն և մանկավարժություն Ուսուցիչներ, դաստիարակներ, մեծահասակների ուսուցման փորձագետներ: Մարդկային փոխազդեցությունը մնում է գործընթացի հիմնական տարրը: 5. Իրավաբանական մասնագիտություններ Որքան ավելի շատ տեխնոլոգիա, այնքան ավելի շատ հարցեր են առաջանում օրենքում: Կարևոր է հատկապես միջազգային, տեխնոլոգիական, կորպորատիվ իրավունքը: 6. Կառավարում և ռազմավարական կառավարում Project/product մենեջերներ, COO, բիզնես վերլուծաբաններ: Ընկերությունները միշտ պետք են որոշումներ կայացնողներին: 7. Ստեղծագործական արդյունաբերություններ Լրագրություն, կոնտենտ-փրոդաքշն, սցենարիստիկա, Մարքեթինգ: Ծրագրերի և արտադրանքի մենեջերներ, գործառնական տնօրեններ (COO), բիզնես վերլուծաբաններ։ Ընկերությունները միշտ կարիք կունենան նրանցից, ովքեր ընդունում են որոշումներ։Ապագայի լավագույն մասնագիտությունները. որտե՞ղ կկենտրոնանա պահանջարկը առաջիկա 10-20 տարիներին
Այս բոլոր մասնագիտությունների առավելությունն այսօր ծայրահեղ բարձր պահանջարկն է և եկամուտների բարձր մակարդակը։ Սակայն կա նաև ռիսկ․ այս ոլորտներում տեխնոլոգիաները զարգանում են այնքան արագ, որ մասնագետները դատապարտված են մշտական վերապատրաստման։
-
- ապրել Հայաստանում և աշխատել միջազգային ընկերությունների համար
-
- մրցակցություն ունենալ համաշխարհային շուկայում առանց արտագաղթի
-
- արտերկրում ապրելուց հետո վերադառնալ տուն՝ պահպանելով կարիերան և եկամուտը
-
- աշխատել Երևանից, Գյումրիից և Վանաձորից՝ ԱՄՆ-ում, Եվրոպայում կամ Ասիայում:
Որտեղ կարող են կրթություն ստանալ ապագայի մասնագիտություններում
Կրթական համակարգն առցանց համակարգի շնորհիվ դարձել է ճկուն և հասանելի աշխարհի ցանկացած կետից: Բացի այդ, ծրագրերի զգալի մասն անվճար է: Միջազգային համալսարաններ MIT OpenCourseWare (անվճար) Harvard CS50 (անվճար) Stanford Online (մասամբ անվճար) Վճարովի ծրագրերի արժեքը՝ տարեկան 5 000–60 000 ԱՄՆ դոլար։ Առցանց հարթակներ Coursera — 39–79 դոլար/ամսական Udemy — 10–30 դոլար edX — անվճար + վկայականներ՝ 99–300 դոլար Udacity — 399 դոլար/ամսական Skillbox Нетология Яндекс.Практикум (Yandex Practicum) Անվճար ռեսուրսներ Kaggle Learn (AI, տվյալների վերլուծություն) FreeCodeCamp (ծրագրավորում) Google Digital Garage YouTube կուրսեր • Harvard CS50 • MIT OpenCourseWare • Fireship Հաջողության հիմնական գործոնն այստեղ կարգապահությունն է, այլ ոչ թե բյուջեն: Ինչ լեզուներ են պահանջվում-
- Անգլերեն— տեխնոլոգիական արդյունաբերության հիմնական աշխատանքային լեզուն:
-
- Python, SQL, JavaScript — ծրագրավորման հիմնական լեզուներ ապագայի մասնագիտությունների համար:
-
- Հայերեն—կարևոր է տեղական ՏՏ համակարգի և ստեղծագործական արդյունաբերության համար:
Հեռավոր աշխատանք․ ինչպես է այն փոխում աշխատանքի շուկայի աշխարհագրությունը
Հեռավոր մոդելը դարձել է ստանդարտ համաշխարհային ՏՏ ոլորտի համար: Այն թույլ է տալիս՝-
- ձևավորել միջազգային թիմեր
-
- նվազեցնել ընկերությունների գործառնական ծախսերը
-
- ընդլայնել մասնագետների համար աշխարհի ցանկացած կետից աշխատելու հնարավորությունը
-
- զբաղվել նորարարությամբ՝ առանց միգրացիայի անհրաժեշտության
Ինչ նվազագույն պայմաններ պետք է ապահովի պետական միջավայրը
Մրցակցային համակարգի համար Հայաստանին անհրաժեշտ են․-
- կայուն գերարագ ինտերնետ ամբողջ տարածքում
-
- հարկային հստակություն հեռավոր աշխատողների և անկախ աշխատողների համար
-
- թափանցիկ կանոններ ստարտափների համար
-
- տեխնոպարկերի և գործընկերների լայն ցանց
-
- զարգացած թվային ծառայություններ
-
- Հեռավար աշխատանքի իրավական դաշտ
-
- մասնագետների հայրենադարձման ծրագրեր, որոնք թույլ են տալիս վերադառնալ և աշխատել Հայաստանից
Տեխնոլոգիական մասնագիտությունների դարաշրջանի առավելություններն ու ռիսկերը
Առավելությունները-
- աշխատանք աշխարհի ցանկացած կետից
-
- մուտք դեպի միջազգային ընկերություններ
-
- եկամտի բարձր մակարդակ
-
- մատչելի կրթություն
-
- առանց կորուստների Հայաստան վերադառնալու հնարավորություն
-
- կարիերայի արագ առաջխաղացում նրանց համար, ովքեր ներդրումներ են կատարում
-
- բարձր մրցակցություն
-
- շարունակական ուսուցման անհրաժեշտությունը
-
- մի շարք մասնագիտությունների անհետացում
-
- տեխնոլոգիական շուկաների անկայունություն