Աշխատանքից ազատվելիս աշխատողի իրավունքները դրամական հստակ արտահայտություն ունեն. օրենսգիրքը սահմանում է վերջնահաշվարկի ժամկետը, արձակման նպաստի չափը՝ ըստ ազատման հիմքի և աշխատած տարիների, ինչպես նաև գործատուի պատասխանատվությունը ծանուցման ժամկետները չպահպանելու համար։
Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, համապատասխան կարգավորումները սահմանված են ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 129-րդ, 130-րդ, 115-րդ և 214-րդ հոդվածներով։
Ե՞րբ պետք է կատարվի վերջնահաշվարկը
Օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 1-ին մասով գործատուն պարտավոր է աշխատողի հետ կատարել լրիվ վերջնահաշվարկ հենց աշխատանքային պայմանագրի լուծման օրը, եթե օրենսգրքով, օրենքով կամ կողմերի համաձայնությամբ այլ կարգ նախատեսված չէ։
2-րդ մասով վերջնահաշվարկի օրը վճարվում են աշխատավարձը և դրան հավասարեցված այլ վճարումները։ Եթե դա գործատուից անկախ պատճառներով հնարավոր չէ, վճարումները կատարվում են աշխատողի պահանջը ներկայացնելուց հետո՝ հինգ աշխատանքային օրվա ընթացքում։ Իսկ 3-րդ մասով աշխատողի ցանկությամբ գործատուն պարտավոր է տրամադրել տեղեկանք աշխատանքային գործառույթների, աշխատավարձի, վճարված հարկերի և աշխատանքի գնահատականի վերաբերյալ։
Որքա՞ն է արձակման նպաստը
Օրենսգրքի 129-րդ հոդվածի 1-ին մասով նպաստի չափը կախված է ազատման հիմքից։
Գործատուի լուծարման, աշխատողների քանակի կամ հաստիքների կրճատման և աշխատողին նախկին աշխատանքում վերականգնելու դեպքերում (113-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին, 2-րդ և 4-րդ կետեր) նպաստը կազմում է մեկ ամսվա միջին աշխատավարձ։
Զբաղեցրած պաշտոնին չհամապատասխանելու և երկարատև անաշխատունակության (113-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ և 7-րդ կետեր), ինչպես նաև աշխատանքի էական պայմանները փոփոխվելու և պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչվելու դեպքերում նպաստը հաշվարկվում է ըստ տվյալ գործատուի մոտ անընդմեջ ստաժի՝ միջին օրական աշխատավարձի.
– մինչև մեկ տարի աշխատելու դեպքում՝ տասնապատիկը. – մեկից մինչև հինգ տարի՝ քսանհինգապատիկը. – հինգից մինչև տասը տարի՝ երեսնապատիկը. – տասից մինչև տասնհինգ տարի՝ երեսունհինգապատիկը. – տասնհինգ տարի և ավելի՝ քառասունչորսապատիկը։
129-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պայմանագրով կամ կողմերի գրավոր համաձայնությամբ կարող է սահմանվել ավելի մեծ չափ։
Հոդվածի ցանկը սպառիչ է. սեփական նախաձեռնությամբ հեռանալիս, կողմերի համաձայնությամբ պայմանագիրը լուծելիս, ինչպես նաև կարգապահական հիմքերով ազատվելիս արձակման նպաստ չի վճարվում։ 101-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նպաստ չի վճարվում նաև ժամանակավոր աշխատանքային պայմանագիրը լուծվելու դեպքում։
Ծանուցման ժամկետները և տուժանքը
115-րդ հոդվածի 1-ին մասով լուծարման և հաստիքների կրճատման դեպքերում գործատուն պարտավոր է գրավոր ծանուցել ոչ ուշ, քան երկու ամիս առաջ։ Պաշտոնին չհամապատասխանելու և երկարատև անաշխատունակության հիմքերով ժամկետը կախված է աշխատած ժամանակից՝ մինչև մեկ տարի աշխատողին 14 օր, մեկից հինգ տարի՝ 35 օր, հինգից տասը՝ 42 օր, տասից տասնհինգ՝ 49 օր, տասնհինգ տարուց ավելի աշխատողին՝ 60 օր առաջ։
Ամենակարևորը 2-րդ մասն է. ժամկետները չպահպանելու դեպքում գործատուն պարտավոր է վճարել տուժանք՝ ծանուցման յուրաքանչյուր ժամկետանց օրվա համար՝ աշխատողի միջին օրական աշխատավարձի չափով։
4-րդ մասով ծանուցման ժամանակահատվածում գործատուն պետք է աշխատողին տրամադրի ազատ ժամանակ նոր աշխատանք փնտրելու համար՝ ոչ պակաս, քան այդ ժամանակահատվածի աշխատաժամանակի տասը տոկոսը, ընդ որում պահպանվում է միջին աշխատավարձը։
Ի՞նչ կարող է պահել գործատուն
213-րդ հոդվածի 2-րդ մասով գործատուին ունեցած պարտքերը մարելու համար կարող են պահվել աշխատավարձի հաշվին տրված կանխավճարը, մեխանիկական սխալի հետևանքով ավել վճարումները, գործուղման կանխավճարի չծախսված գումարը, աշխատողի մեղքով պատճառված վնասի հատուցումը և չաշխատած օրերի համար վճարված արձակուրդային գումարը։ 3-րդ մասով չի թույլատրվում պահել օրենքի սխալ կիրառմամբ ավել վճարված աշխատավարձը՝ բացառությամբ մեխանիկական սխալների։
214-րդ հոդվածով պահումների ընդհանուր չափը չի կարող գերազանցել մեկ ամսվա աշխատավարձի հիսուն տոկոսը, և մնացորդը չի կարող պակաս լինել նվազագույն աշխատավարձի՝ 75.000 դրամի չափից։
Հաճախ տրվող հարցեր
Եթե ես ինքս եմ դիմում գրում, արձակման նպաստ կստանա՞մ։
Ոչ։ 129-րդ հոդվածի ցանկը սպառիչ է, և սեփական նախաձեռնությամբ ազատվելը դրանում ներառված չէ։ Նպաստ չի վճարվում նաև կողմերի համաձայնությամբ պայմանագիրը լուծելիս և ժամանակավոր աշխատանքային պայմանագրի դեպքում (101-րդ հոդվածի 4-րդ մաս)։
Փորձաշրջանի արդյունքներով ազատվելու դեպքում նպաստ հասնո՞ւմ է։
129-րդ հոդվածը փորձաշրջանի արդյունքներով ազատումը (109-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12.1-ին կետ) չի ներառում, ուստի արձակման նպաստ նախատեսված չէ։ Վերջնահաշվարկը, սակայն, կատարվում է ընդհանուր կարգով՝ 130-րդ հոդվածով։
Գործատուս ֆիզիկական անձ էր և մահացել է. ո՞վ է կատարում վերջնահաշվարկը։
130-րդ հոդվածի 2.1-ին մասով այդ պարտականությունն անցնում է ժառանգությունն ընդունողներին, իսկ ժառանգների բացակայության կամ ժառանգությունն ընդունելուց հրաժարվելու դեպքում՝ այն անձին կամ մարմնին, որն ընդունում է գույքը՝ դրա արժեքի սահմաններում։
Ամփոփելով՝ վերջնահաշվարկը կատարվում է պայմանագրի լուծման օրը, արձակման նպաստը լուծարման և հաստիքի կրճատման դեպքերում կազմում է մեկ ամսվա միջին աշխատավարձ, իսկ պաշտոնին չհամապատասխանելու, երկարատև անաշխատունակության և զինվորական ծառայության զորակոչի դեպքերում՝ միջին օրական աշխատավարձի տասնապատիկից մինչև քառասունչորսապատիկը՝ ըստ ստաժի. ծանուցման ժամկետները 14 օրից երկու ամիս են, դրանք չպահպանելը գործատուին պարտավորեցնում է վճարել տուժանք յուրաքանչյուր ժամկետանց օրվա համար, իսկ պահումների ընդհանուր չափը չի կարող գերազանցել ամսական աշխատավարձի կեսը, – տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։
Ծանուցում. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։ Աշխատանքից ազատվելու, վերջնահաշվարկի և արձակման նպաստի հետ կապված կոնկրետ իրավիճակներում իրավաբանական խորհրդատվություն ստանալու համար կարող եք դիմել «ԼԻԳԼ ԸԼԱՅԸՆՍ» իրավաբանական ընկերությանը՝զանգահարելով +374 99 970704 հեռախոսահամարին կամ գրելով [email protected] էլեկտրոնային փոստի հասցեին։