Ի՞նչ է տեղի ունենում, երբ դպրոցում լաբորանտը, գրադարանավարը կամ այլ մանկավարժական աշխատող իր հիմնական աշխատանքին զուգահեռ դասավանդում է բնագիտական կամ տեխնոլոգիական ուղղվածության առարկա։ Գործող կարգավորմամբ՝ այդ աշխատակիցը կարող է դասավանդել, սակայն նույն հաստատությունում ուսուցիչ չհամարվող մանկավարժական աշխատող լինելու պատճառով չստանալ համապատասխան լրավճարը։
Կառավարությունն այժմ առաջարկում է փոխել այս մոտեցումը։
Iravaban.net–ը ուսումնասիրել է ՀՀ կառավարության 2025 թվականի հունիսի 12-ի N 759-Ն որոշման մեջ փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին նախագծի հիմնավորումը, որով առաջարկվում է հստակեցնել լրավճարի տրամադրման մեխանիզմները և ընդլայնել հնարավոր շահառուների շրջանակը։
Ո՞րն է գործող խնդիրը
Գործող իրավակարգավորմամբ՝ միևնույն հանրակրթական ուսումնական հաստատությունում ուսուցիչ չհամարվող մանկավարժական, այդ թվում՝ վարչական աշխատողներին իրենց կողմից իրականացվող դասավանդման դասաժամերի համար լրավճար չի տրամադրվում։
Այսինքն՝ եթե անձը դպրոցում ունի այլ հիմնական հաստիք, սակայն միաժամանակ իրականացնում է դասավանդում, նա կարող է զրկվել լրավճարից՝ միայն իր հիմնական պաշտոնի պատճառով։
Նախագծի հեղինակների գնահատմամբ՝ այս մոտեցումը գործնականում հանգեցնում է իրավական անհավասարության։
Օրինակ՝ լաբորանտը, գրադարանավարը կամ այլ մանկավարժական աշխատողը կարող է համապատասխանել ուսուցչի որակավորման պահանջներին և դասավանդել բնագիտական, թվային կամ հաղորդակցական տեխնոլոգիաների ուղղությամբ առարկա, սակայն լրավճար չստանալ։
Այս դեպքում հարց է առաջանում՝ եթե երկու անձ նույն դասաժամն են իրականացնում և բավարարում են ուսուցչի որակավորման պահանջներին, արդյո՞ք միայն հիմնական հաստիքը պետք է որոշի՝ նրանցից ով կստանա լրավճար։
Նախագծով առաջարկվում է այս տարբերակումը հստակեցնել։
Ո՞վ կարող է ընդգրկվել լրավճարի ծրագրում
Առաջարկվող փոփոխությամբ լրավճար չի տրամադրվի միայն այն ուսուցիչ չհամարվող վարչական աշխատողներին, որոնք տվյալ հաստատությունում իրականացնում են դասավանդում։
Միաժամանակ, լրավճարի հնարավորություն կարող է ստեղծվել ուսուցիչ չհամարվող այլ մանկավարժական աշխատողների համար։
Նախագծի հեղինակների հաշվարկով՝ փոփոխության արդյունքում լրավճարի ծրագրի շահառուների թիվը կարող է ավելանալ 1129 անձով։
- 694 լաբորանտ,
- 269 էլեկտրոնային կառավարման և դասավանդման ապահովման մասնագետ,
- 73 գրադարանավար,
- 80 դաստիարակ, դասղեկ, զինղեկ, խմբակավար
- 13 հոգեբան, հատուկ մանկավարժ, սոցիալական մանկավարժ
Ինչո՞ւ է շեշտը դրվում բնագիտական և տեխնոլոգիական առարկաների վրա
Գործող կարգավորմամբ լրավճարի տրամադրումը կապվում է կոնկրետ առարկաների ցանկի հետ։
Սակայն կրթական ծրագրերի շարունակական փոփոխության պայմաններում նման մոտեցումը կարող է խնդիրներ առաջացնել։
Եթե փոխվում է առարկայի անվանումը կամ կրթական համակարգում ներդրվում է նոր առարկա, գործող կարգավորումը կարող է այլևս չարտացոլել դրա բովանդակությունը։
Նախագծով առաջարկվում է լրավճարի տրամադրումը կապել ոչ թե միայն առարկայի անվանման, այլ դրա ոլորտային պատկանելության հետ։
Այսինքն՝ լրավճարի տրամադրման հիմքում կարող են լինել բնագիտական, թվային և հաղորդակցական տեխնոլոգիաների ուղղությամբ գործող առարկաները, ինչպես նաև ԿԳՄՍ նախարարի կողմից նշված այլ ոլորտների առարկաները։
Այս մոտեցման դեպքում հարցը կլինի ոչ միայն՝ «ինչ է կոչվում առարկան», այլ նաև՝ «որ ոլորտին է այն պատկանում»։
Նախագծով նախատեսվում է նաև, որ համապատասխան առարկայական ծրագրերում պարտադիր պետք է ամրագրվի տվյալ առարկայի ոլորտային պատկանելությունը։
Փոփոխությունը հետադարձ ուժ կունենա՞
Նախագծի հիմնավորման մեջ նշվում է, որ նախորդ փոփոխությունների արդյունքում առաջացել է տարընկալում, որն ունեցել է նաև որոշ մանկավարժական աշխատողների ֆինանսական հետևանքներ։
Նախագծի հեղինակների գնահատմամբ՝ նպատակահարմար կլիներ փոփոխության հետադարձ ուժը կիրառել 2025 թվականի սեպտեմբերի 1-ից ծագած իրավահարաբերությունների նկատմամբ։
Սակայն դպրոցների ֆինանսավորման գործընթացի առանձնահատկություններով պայմանավորված՝ դա տեխնիկապես հնարավոր չէ։
Այդ պատճառով առաջարկվում է որոշման դրույթներին հետադարձ ուժ տալ 2026 թվականի հունվարի 1-ից։
Այսինքն՝ նախագծի ընդունման դեպքում կարգավորումը կարող է տարածվել 2026 թվականի հունվարի 1-ից ծագած հարաբերությունների վրա։
Որքա՞ն կարժենա փոփոխությունը պետության համար
Նախագծի համաձայն՝ լրավճարի ծրագրում նոր շահառուների ընդգրկման արդյունքում տարեկան լրավճարի ընդհանուր գումարը նախնական կկազմի մոտ 278.6 միլիոն դրամ։
Միաժամանակ, 2026 թվականի պետական բյուջեով տվյալ միջոցառման համար նախատեսված է 2 միլիարդ 138.7 միլիոն դրամ (շահառուների թիվը 8881 անձ):
Նախագծի հիմնավորման մեջ նշվում է, որ առկա տվյալներով ներկայում լրավճարի շահառուների թիվը կազմում է մոտ 8300 անձ, որոնց համար լրավճարի ընդհանուր գումարը կազմում է 1 միլիարդ 902.8 միլիոն դրամ։
Նախատեսվող փոփոխությունների արդյունքում տարեկան կտրվածքով լրացուցիչ անհրաժեշտ գումարը կկազմի մոտ 42.6 միլիոն դրամ։
Այսպիսով, լրավճարի ծրագրի շահառուների թիվը նախատեսվում է ավելացնել 548-ով՝ հասցնելով այն 9429-ի։
Ինչո՞ւ է փոփոխությունը կարևոր դպրոցների համար
Նախագծի հիմնավորման համաձայն՝ պետությունը շարունակում է հանրակրթական դպրոցներին լաբորատորիաներ տրամադրելու և կրթության բովանդակությունը բարեփոխելու գործընթացը։
Դա ենթադրում է նաև նոր մասնագիտական հաստիքների ձևավորում, օրինակ՝ լաբորանտների։
Այս համատեքստում նախագիծը փորձում է լուծել նաև մեկ այլ խնդիր՝ դպրոցներում առկա մասնագիտական ներուժը խրախուսել և պահպանել։
Եթե մանկավարժական աշխատողը, բացի իր հիմնական աշխատանքից, իրականացնում է նաև ուսուցչական գործունեություն, սակայն այդ աշխատանքի համար լրավճար չի ստանում, նա կարող է հայտնվել ավելի ցածր վարձատրության պայմաններում, քան նույն չափով միայն ուսուցչական ծանրաբեռնվածություն ունեցող այլ ուսուցիչը։
Ի՞նչ է փոխվելու, եթե նախագիծն ընդունվի
Նախագծի ընդունման դեպքում՝
- լրավճարի հնարավոր շահառուների շրջանակը կարող է ընդլայնվել,
- ուսուցիչ չհամարվող մանկավարժական աշխատողները կարող են լրավճար ստանալու հնարավորություն ունենալ,
- վարչական աշխատողների և այլ մանկավարժական աշխատողների միջև տարբերակումը կհստակեցվի,
- լրավճարի տրամադրումը կկապվի ոչ միայն առարկայի անվանման, այլ նաև դրա ոլորտային պատկանելության հետ,
- լրավճարի տրամադրման մեխանիզմը կարող է ավելի ճկուն դառնալ կրթական ծրագրերի փոփոխության պայմաններում։
Միևնույն ժամանակ, նախագծով նախատեսվում է, որ լրավճար ստանալու համար համապատասխան անձինք պետք է բավարարեն ուսուցչի որակավորման պահանջներին։
Նախագիծը դեռևս հանրային քննարկման փուլում է։ Դրա ընդունման դեպքում վերջնական կարգավորումները կարող են փոփոխվել քննարկումների և ներկայացված առաջարկների արդյունքում։