«Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի կենտրոն» ՊՈԱԿ-ը հոդված է հրապարակել «Ինչպե՞ս է առաջանում կայծակը և ի՞նչ գաղտնիքներ է այն թաքցնում» վերնագրով:
«Ամպրոպի ժամանակ երկինքը ցնցող կայծակը մթնոլորտային հզոր էլեկտրական պարպում է։ Բայց ինչպե՞ս է այն առաջանում և ինչո՞ւ է ուղեկցվում որոտով։ Եկեք պարզենք կարճ ու հետաքրքիր փաստերով։
Ինչպե՞ս է ձևավորվում կայծակը
- Լիցքերի բաժանում. Ամպրոպային ամպերում օդային ուժեղ հոսանքների պատճառով ջրի կաթիլներն ու սառույցի բյուրեղները բախվում են միմյանց։ Ամպի վերևում կուտակվում են դրական, իսկ ներքևում՝ բացասական լիցքեր։
- Հզոր պարպում. Երբ ամպի և Երկրի (կամ երկու ամպերի) միջև լարումը հասնում է միլիոնավոր վոլտերի, օդը վերածվում է էլեկտրահաղորդչի, և տեղի է ունենում կայծակը։
Ինչո՞ւ է այն լուսավոր և այդքան բարձր
- Լույսը. Կայծակի ընթացքում օդը տաքանում է մինչև 30,000°C (Արեգակի մակերևույթից 5 անգամ տաք): Այդ պատճառով օդը սկսում է ուժեղ լուսարձակել։
- Որոտը. Կայծակից տաքացած օդը ակնթարթորեն ընդարձակվում է՝ առաջացնելով հարվածային ալիք, որն էլ հենց ամպրոպի ձայնն է։
- Ինչո՞ւ ենք սկզբում տեսնում, հետո լսում. Լույսի արագությունը գրեթե ակնթարթային է, իսկ ձայնը տարածվում է ընդամենը 340 մ/վ արագությամբ։
7 ուշագրավ փաստ, որոնք գուցե չգիտեիք
- Անդադար շարժում. Երկրի վրա ամեն վայրկյան տեղի է ունենում 40–50 կայծակ (օրական ավելի քան 3 միլիոն)։
- Մեգակայծակներ. Կայծակի երկարությունը կարող է գերազանցել 100 կիլոմետրը։
- Կրկնվող հարվածներ. Կայծակը կարող է հարվածել նույն վայրին բազմիցս. բարձր երկնաքերերն ու հեռուստաաշտարակները տարեկան տասնյակ հարվածներ են ստանում։
- Ապակի ավազից. Եթե կայծակը հարվածում է ավազոտ հողին, բարձր ջերմաստիճանը հալեցնում է ավազը՝ ձևավորելով բնական ապակե խողովակներ՝ ֆուլգուրիտներ։
- Հարված դեպի վեր. Երբեմն էլեկտրական պարպումը զարգանում է հակառակ ուղղությամբ՝ ամպից դեպի տիեզերք՝ հասնելով մինչև 90 կմ բարձրության (Gigantic Jet):
- Գունավոր տեսարան. Մթնոլորտի վերին շերտերում կայծակն առաջացնում է կարմիր, կապույտ ու մանուշակագույն լուսային երևույթներ (սպրայթներ, շիթեր), որոնք տեսանելի են տիեզերքից։
- Լիխտենբերգի պատկերներ. Կայծակի հարվածից փրկված մարդկանց մաշկի վրա երբեմն հայտնվում են ծառի ճյուղեր հիշեցնող ժամանակավոր նախշեր»։
