ՔՈՉԱՐԻ Ազգային Վերածնունդ և Ազգի Զարթոնք Կուսակցության և Գենոցիդի և Կուլտուրացիդի կվալիմետրիայի Ինստիտուտի դիրքորոշումը Սումգայիթի ջարդերի տարելիցի կապակցությամբ
Այսօր մենք խոնարհվում ենք Սումգայիթի անմեղ զոհերի հիշատակի առաջ։
1988 թվականի փետրվարի 27-ին Ադրբեջանի Սումգայիթ քաղաքում տեղի ունեցան հայերի դեմ կազմակերպված և նպատակային բռնություններ՝ սպանություններ, խոշտանգումներ, բռնի տեղահանություններ, գույքի ոչնչացում։ Դա ինքնաբուխ անկարգություն չէր։ Դա ատելության մթնոլորտի հետևանք էր, որը տարիներով սերմանվում էր պետական մակարդակով։
Տասնամյակներ են անցել։ Սակայն արդյո՞ք այդ հանցագործությունները լիարժեք իրավական և քաղաքական գնահատական ստացան։
Արդյո՞ք կազմակերպիչներն ու գաղափարախոսները դատապարտվեցին։
Արդյո՞ք միջազգային հանրությունը հստակ ձևակերպեց, որ հայերի նկատմամբ բռնությունը համակարգային բնույթ էր կրում։
Ցավոք՝ ոչ։
Այսօր ՀՀ-ում ԱՄՆ դեսպանատան հրապարակած գրառումը հիշատակում է զոհերին և միանում է սգացողներին։ Մենք գնահատում ենք հիշատակի յուրաքանչյուր քայլ։ Սակայն միայն սգալը բավարար չէ։ Հիշատակը պետք է ուղեկցվի հստակ քաղաքական գնահատականով և պատասխանատվության պահանջով։ Որովհետև երբ հանցագործությունը չի դատապարտվում ամբողջական և սկզբունքային ձևով, այն վերածվում է նախադեպի։
Առավել մտահոգիչ է այն հանգամանքը, երբ միջազգային քաղաքական հարթակներում նույնիսկ «ցեղասպանություն» եզրույթի կիրառումը դառնում է քաղաքական հաշվարկների առարկա։ Ջեյ Դի Վենսի կողմից հրապարակային հաղորդակցությունից «Genocide» բառի հեռացումը վառ ապացույց է այն բանի, որ պատմական և մարդկային ողբերգությունների հարցում դեռևս գործում են երկակի չափանիշներ։ Երբ տերմինաբանությունը փոփոխվում է քաղաքական շահերից ելնելով, դա հարված է ոչ միայն պատմական արդարությանը, այլև կանխարգելման միջազգային մեխանիզմներին։
Միացյալ Նահանգները՝ որպես ժողովրդավարական արժեքների կրող պետություն, պարտավոր է հրաժարվել երկակի ստանդարտներից և հստակ քաղաքական ու իրավական դիրքորոշում արտահայտել նման հանցագործությունների վերաբերյալ։ Մարդկության դեմ ուղղված հանցագործությունները չեն կարող գնահատվել ըստ աշխարհաքաղաքական շահերի։ Դրանք պետք է գնահատվեն ըստ սկզբունքի և միջազգային իրավունքի։
Սումգայիթն առանձին դեպք չէր։ Այն դարձավ շղթայի սկիզբ, որը շարունակվեց Բաքվում, Կիրովաբադում և հետագա տասնամյակներում՝ արդեն անկախ Ասրբեջանի քաղաքականության տարբեր փուլերում։
Անպատժելիությունը ծնում է նոր բռնություն։ Լռությունը խրախուսում է նոր հանցագործություն։
«Քոչարի» կուսակցությունը հայտարարում է․մենք չենք սահմանափակվում սգով։ Մենք պահանջում ենք իրավական, քաղաքական և պատմական ամբողջական գնահատական։ Պահանջում ենք, որ միջազգային կառույցները հստակ արձանագրեն՝ հայերի դեմ իրականացված բռնությունները եղել են կազմակերպված և նպատակային։ Պահանջում ենք, որ համաշխարհային առաջնորդները հստակ, աներկբա ձևակերպեն իրենց դիրքորոշումը, որպեսզի մարդկությունը այլևս չտեսնի նման արհավիրքներ և զանգվածային բռնություններ։
Սումգայիթի զոհերը պարզապես պատմության էջ չեն։ Նրանք նախազգուշացում են աշխարհին, թե ինչ է տեղի ունենում, երբ ատելությունը չի դատապարտվում սկզբունքորեն և ժամանակին։
Մենք հիշում ենք։
Մենք պահանջում ենք արդարություն։
Եվ մենք պայքարելու ենք, որպեսզի նման ողբերգությունները երբեք չկրկնվեն։
ՔՈՉԱՐԻ Ազգային Վերածնունդ և Ազգի Զարթոնք Կուսակցություն