29 դեկտեմբերի 2025 – 16:44 AMT
PanARMENIAN.Net – Լեմկինի անվան ցեղասպանության կանխարգելման ինստիտուտը խորը մտահոգություն է հայտնել Հայաստանում Հայ Առաքելական «եկեղեցու նկատմամբ պետականորեն շարունակվող ճնշումների` ներառյալ հոգևորականների ձերբակալությունների ու ահաբեկումների, եկեղեցական հաստատությունների թիրախավորման և պետության կողմից կրոնական ղեկավարությանը լռեցնելու համար իրավական համակարգի աճող օգտագործման վերաբերյալ», հայտնում է Panorama.am-ը։
Ինստիտուտի տարածած հայտարարության մեջ ասվում է․ «Այս զարգացումները վտանգավոր մարտահրավեր են Հայաստանի ժողովրդավարական հաստատություններին, ինչպես նաև ոտնձգություն են հայկական ինքնության հիմնական հաստատությունների նկատմամբ: Դրանք ցավալի օրինակ են այն բանի, թե ինչպես կարող են ցեղասպանական գործընթացները սպառնալիքի ժամանակաշրջաններում արմատավորվել մարդկանց գիտակցության մեջ։
ՀՀ կառավարության և Հայ Առաքելական Եկեղեցու միջև լարվածությունը սրվեց 2023 թվականի կրթական բարեփոխումների արդյունքում, որոնք վերացրին Հայ Եկեղեցու պատմությունը որպես առանձին պարտադիր առարկա և ներառեցին այն ավելի լայն, ընդհանրացված ուսումնական ծրագրերում: Վերջերս պետության կողմից Հայ Առաքելական եկեղեցու վրա վերջին հարձակումները համընկան Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի կողմից կազմակերպված միջազգային համաժողովի հետ, որը կազմակերպել էին Եկեղեցիների համաշխարհային խորհուրդն ու Շվեյցարիայի բողոքական եկեղեցին։ Համաժողովը տեղի է ունեցել Շվեյցարիայի Բեռն քաղաքում 2025 թվականի մայիսի 26-28-ը՝ նպատակ ունենալով լուծել պատմականորեն հայկական Արցախ շրջանում հայկական մշակութային ժառանգության պահպանման հարցը, որը 2023 թվականի սեպտեմբերին Ադրբեջանի կողմից ենթարկվել էր ներխուժման և լիովին դատարկվել։
Այս համաժողովը քննադատության է ենթարկել Ադրբեջանի հոգևոր առաջնորդ Շեյխ-ուլ-Իսլամ Ալլահշուքյուր Փաշազադեին։
Մինչ կառավարությունը պնդում է, որ իր գործողությունները հիմնված են քրեական հանցագործությունների ապացույցների վրա, եկեղեցու առաջնորդները դատապարտել են ձերբակալությունները՝ դրանք անվանելով կրոնական ազատության դեմ հարձակում և Եկեղեցուն թուլացնելու միտումնավոր ջանք»,–ասվում է հայտարարության մեջ։
Նշվում է, որ Հայ Առաքելական եկեղեցին դարեր շարունակ ծառայել է որպես հայ ժողովրդի հոգևոր, մշակութային և պատմական հիմք։ Նշվում է նաև, որ չորրորդ դարից սկսած, երբ Հայաստանը դարձավ առաջին ազգը, որն ընդունեց քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն, Եշեկեղեցին եղել է հայոց շարունակականության գլխավոր պահապանը՝ պահպանելով լեզուն, մշակույթը և հիշողությունը օտար տիրապետության դարավոր ժամանակաշրջաններում։
«Այս հաշվարկված արշավը հայ քրիստոնեության դեմ բացահայտում է, որ ցեղասպանությունը գործում է ոչ միայն ֆիզիկական ոչնչացման, այլև մշակութային և հոգևոր ինքնության ջնջման միջոցով: Եկեղեցու՝ որպես ազգի բարոյական կողմնացույցի և միավորող ինստիտուտի, ոչնչացումը կենտրոնական դեր ուներ ցեղասպանական տրամաբանության մեջ: Այն ձգտում էր ստեղծել իր պատմական գիտակցությունից, իր սրբազան աշխարհագրությունից և իր համայնքային կապերից զրկված բնակչություն: Այս ավերածությունների սպիները շարունակվում են մինչ օրս, քանի որ հազարավոր հայկական կրոնական հուշարձաններ մնում են ավերակների կամ սպառնալիքի տակ Թուրքիայում և Ադրբեջանում:
Գաղափարախոսական շարունակականությունը հստակ է: Ինչպես այն ժամանակ, այնպես էլ հիմա, Առաքելական եկեղեցին, որպես բարոյական և սոցիալական ինստիտուտ, որը կարող է միավորել մարդկանց քաղաքական գծերից այն կողմ, իշխանության մեջ գտնվողների կողմից ընկալվում է որպես պետական վերահսկողության պոտենցիալ սպառնալիք:
Մինչդեռ ներկա իրավիճակը չի կարող նույնացվել 1915 թվականի ցեղասպանական բռնության հետ, տրամաբանության և մեթոդի զուգահեռները պետք է ճանաչվեն: Ինքնության վրա հիմնված ճնշման վաղ նախազգուշացնող նշանները հաճախ սկսվում են կոլեկտիվ հիշողությունը և բարոյական դիմադրությունը մարմնավորող հաստատությունները ապալեգիտիմացնելու և քրեականացնելու ջանքերից։
Լեմկինի ինստիտուտը կոչ է անում Հայաստանի կառավարությանը անհապաղ դադարեցնել հոգևորականության դեմ քաղաքական դրդապատճառներով բոլոր գործողությունները և վերահաստատել իր հավատարմությունը կրոնական ազատության և բազմակարծության սահմանադրական սկզբունքներին:
Ինստիտուտը նաև կոչ է անում միջազգային դիտորդներին և մարդու իրավունքների կազմակերպություններին ուշադիր հետևել Հայաստանում տեղի ունեցող զարգացումներին՝ ընդունելով, որ կրոնական հաստատությունների քայքայումը պատմականորեն նախորդել է հասարակության մասնատման և ինքնության ջնջման ավելի լայն արշավներին։ Հայաստանի ժողովրդավարության և ինքնիշխանության ուժը կայանում է ոչ թե նրա բարոյական հաստատությունների ճնշման, այլ դրանց պաշտպանության մեջ»,–ասվում է հայտարարության մեջ։
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ հանդիպած և Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ–ին հանգստի կոչելու պահանջով հավաքվելու կոչ արած 10 եպիսկոպոսները դեկտեմբերի 18–ին Էջմիածնում հանդես են եկել հայտարարությամբ և արագ հեռացել։ Միևնույն ժամանակ Մայր Տաճարի ներսում ընթանում էր ժամերգությունը՝ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի մասնակցությամբ։
«Սուրբ Էջմիածնի առջև ոտնձգության հերթական փորձը կատարվեց այսօր, ցավոք, նաև մեր որոշ եկեղեցականների միջոցով, սակայն հավատավոր մեր ժողովրդի զավակները մնում են աներեր ու աներկյուղ։ Այս աղմուկը, որ բարձրացվում է եկեղեցում երբեք չի կարող խաթարել մեր առաքելությունը, մեր ծրագրերը, որոնք կոչված են մեր երեկեղեցու պայծառության և մեր երկրի շինությանը»,–ասել է Գարեգին Բ–ն։