Սեպտեմբերի 1-ի զանգը հնչում է ոչ միայն Հայաստանի բոլոր մարզերում, այլև աշխարհի այն բոլոր անկյուններում, որտեղ կա գոնե մեկ հայկական դասարան։ Սակայն ի՞նչն է ստիպում օտար ափերում ծնված երեխային շաբաթ օրը, երբ հասակակիցները հանգստանում են, գնալ հայկական դպրոց։ Իսկ ի՞նչն է ստիպում 40 տարվա փորձ ունեցող մանկավարժին նորից նստել ուսանողական նստարանին։
Երևանում անցկացված սփյուռքահայ ուսուցիչների վերապատրաստման ծրագիրը մեկ հարկի տակ էր հավաքել նվիրյալների՝ Մարսելից մինչև Անապա։ «Սփյուռքի ձայնը» հաղորդաշարի տաղավարում նրանք բացեցին իրենց աշխատանքի «ներքին խոհանոցը»։
«Ժամանակի մեքենա» և ուսանողական նստարան
Վերապատրաստումը միայն գիտելիք չէ, այլ հոգեբանական վերադարձ արմատներին։ Ռուսաստանի Անապա քաղաքի հայկական մշակույթի կենտրոնի կրթության բաժնի վարիչ Կարինե Փիլոյանը, ով ունի 40 տարվա մանկավարժական փորձ, անկեղծանում է․ «40 տարի հետո նորից հայտնվել ուսանողական նստարանին՝ դա մի այլ զգացողություն էր։ Մենք երբեմն դժգոհում ենք գերհագեցած դասերից, բայց վերադառնալ հայրենիք, լսել մեր լեզուն, դա մեծ արժեք է»։
Իսկ Մարսելի Աբովյան վարժարանի ուսուցչուհի Հայարփի Ավագյանի համար սա յուրօրինակ «ժամանակի մեքենա» էր, որը թույլ տվեց զգալ աշակերտի դերը և հասկանալ սեփական սաների հոգեբանությունը։
Մարսել. երբ լեզուն դառնում է արմատ
Ֆրանսիայի հայկական օջախներում այսօր հետաքրքիր տեղաշարժեր կան։ Աբովյան վարժարանը, որը շուտով կտոնի իր 50-ամյակը, ստիպված է հարմարվել նոր իրականությանը։ Եթե նախկինում հիմքում արևմտահայերենն էր, ապա այսօր Հայաստանից նոր գնացած ընտանիքների մեծ հոսքը թելադրում է արևելահայերենի անհրաժեշտություն։ «Լեզուն կրելով՝ երեխաները կարող են կիպ մնալ իրենց արմատներին։ Մենք խնդիր ունենք հայոց լեզուն պահել պատշաճ մակարդակի վրա, որպեսզի այն երեխայի համար լինի ոչ թե բեռ, այլ հպարտություն»,- նշում է Հայարփի Ավագյանը։
Անապա․ «Ընտանեկան դպրոցի» ֆենոմենը
Ինտրիգային էր Կարինե Փիլոյանի պատմած նորարարությունը։ Անապայում ստեղծվել է մի մոդել, որը կարող է օրինակելի լինել ողջ Սփյուռքի համար՝ «Ընտանեկան դպրոց»։ Սա մի վայր է, որտեղ երեխան սովորում է ծնողի հետ միասին։ «Ռուսախոս ծնողները սովորում են իրենց երեխաների հետ միասին։ Սա հրաշալի արդյունք է տվել։ Մենք երբեմն երեխային կտրում ենք մայրենի լեզվից, հարմարեցնում ռուսական դպրոցին, բայց երբ նրանք որոշում են հետ վերադառնալ Հայաստան, երեխան հոգեբանական սթրես է ապրում։ Մեր նպատակն է ստեղծել այնպիսի հայալեզու միջավայր, որ երեխան ցանկացած պահի պատրաստ լինի տուն դառնալու»։
Խնդիրներ, որոնք լռություն չեն սիրում
Չնայած ոգևորությանը, ուսուցիչները չեն թաքցնում նաև ցավոտ կողմերը։ Շատ երկրներում ուսուցիչներն աշխատում են հասարակական հիմունքներով՝ առանց վարձատրության, հաճախ չկան համապատասխան մասնագետներ։ Կարինե Փիլոյանը բարձրացնում է մի կարևոր հարց. անհրաժեշտ են միջպետական համաձայնություններ, որպեսզի Սփյուռքի հայկական դպրոցում սովորող երեխան համարվի նաև Հայաստանի կրթական համակարգի մաս, ինչը կհեշտացնի հետագայում հայրենի բուհեր ընդունվելը։
Ի՞նչ են տանում իրենց հետ
- Կարինե Փիլոյան. «Ուժ, եռանդ և նոր լիցքեր՝ Սփյուռքում մեր առաքելությունը շարունակելու համար»։
- Հայարփի Ավագյան. «Սեր, ջերմություն, նոր գաղափարներ և մի բուռ կարոտ, որը միշտ մեզ հետ է»։
Այս ուսուցիչները վերադառնում են իրենց համայնքներ ոչ միայն որպես մանկավարժներ, այլ որպես հայրենիքի դեսպաններ, ովքեր գիտեն՝ հայ մնալը դժվար է, բայց հնարավոր, եթե կա սեր և ճիշտ մատուցված դաս։