ՀՀ ներկայիս կառավարությունը խախտել է տարիներ շարունակ պահպանվող լուռ տաբուն, այն է՝ նախկին առաջնորդներին չհետապնդել: Հիմնական պատճառներից մեկն այն է, որ Ռոբերտ Քոչարյանը և Սերժ Սարգսյանը այսպես կոչված «ղարաբաղյան կլանի» ներկայացուցիչներ են և մարմնավորում են մի գաղափարախոսություն, որից Նիկոլ Փաշինյանի կառավարությունը վճռականորեն հրաժարվել է, – համոզված է Ռուսաստանի ԱԳՆ-ի МГИМО համալսարանի Միջազգային ուսումնասիրությունների ինստիտուտի առաջատար գիտաշխատող և «Международная аналитика» ամսագրի գլխավոր խմբագիր Սերգեյ Մարկեդոնովը:
2026 թվականի օգոստոսին սկսվեց Հայաստանի նորընտիր Ազգային ժողովի 9-րդ գումարման առաջին նստաշրջանը: Ընտրվեցին նրա ղեկավար մարմինները, և հաստատվեց կառավարության 2026-2031 թվականների ծրագիրը:
Թվում էր, թե քաղաքական պայքարի լարվածությունը հանրապետությունում պետք է աստիճանաբար մարեր։ Իշխող կուսակցությունը հաղթեց և կազմեց միակուսակցական, ոչ թե կոալիցիոն կառավարություն։ Սակայն այսօրվա Հայաստանը կարծես կրկնում է, մի փոքր փոփոխված տարբերակով, խորհրդային առաջնորդի՝ դասակարգային պայքարի սրման բանաձևը՝ ըստ սոցիալիզմի հասնելու առաջընթացի։
Միայն թե Հայաստանի այսօրվա իշխող վերնախավի համար ուղենիշ աստղը սոցիալիզմի փոխարեն նշանակված է եվրոպական ինտեգրացիան։ Նոր խորհրդարանի անդամների առջև կառավարության ծրագիրը ներկայացնելիս վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը նույնիսկ որոշակի նպատակ նշեց՝ մինչև 2029 թվականը Շենգենյան երկրների հետ առանց վիզայի ռեժիմ։
Միաժամանակ կառավարության ուղղության հակառակորդները ենթարկվում են քրեական հետապնդման։ Նրանց դեմ շատ գործեր հարուցվել կամ թարմացվել են անմիջապես ընտրարշավի ավարտից հետո։ Ընտրություններից ընդամենը երկու օր անց մեղադրանքներ առաջադրվեցին «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության առաջնորդ, հայտնի գործարար Գագիկ Ծառուկյանի դեմ, նույն այն մարդու, որը չկարողացավ հաղթահարել ընտրական շեմը, խորհրդարան մտնելու համար նրա կուսակցությանը պակասում էր ձայների ընդամենը 0.02%-ը։ Հունիսին քրեական գործ հարուցվեց նաև «Հայաքվե» ընդդիմադիր հարթակի համակարգող Ավետիք Չալաբյանի դեմ։
Եվ թեպետ նա կալանքից ազատ արձակվեց օգոստոսի 21-ին, նրա դեմ հարուցված գործը մնում է առկախ։ Հարվածի տակ ընկան նաև Դաշնակցություն կուսակցության առաջնորդ Իշխան Սաղաթելյանը և «Հզոր Հայաստան» դաշինքից (այժմ դա ամենաբազմամարդ ընդդիմադիր խորհրդարանական խմբակցությունն է) ընտրված պատգամավոր Նարեկ Կարապետյանը։ Կարապետյանի հորեղբայրը և ընտրությունների ժամանակ իշխանամետ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության գլխավոր հակառակորդ Սամվել Կարապետյանը մնում է տնային կալանքի տակ, որտեղ էլ անցկացրեց ողջ ընտրարշավը։ 2026 թվականի հուլիսին դատարանը երկարաձգեց նրա նկատմամբ այդ խափանման միջոցը։
Բայց և այնպես այս խորապատկերում նորությունները քրեական գործ հարուցելու մասին երկու նախկին նախագահների նկատմամբ (Ռոբերտ Քոչարյանի, որն այդ պաշտոնը զբաղեցրել է 1998-2008 թթ., և Սերժ Սարգսյանի, որը ղեկավարել է պետությունը 2008-2018 թթ.) առանձնահատուկ հնչեղություն ստացան։ Փաստացի հայ իրավապահների համար համաժամանակյա թիրախ դարձան երկու պետական գործիչներ, որոնք ղեկավարել են պետությունը երկու տասնամյակ։ Ինչո՞վ են բացատրվում այս «զտումները», երբ իշխող կուսակցությունն ընտրություններում հաղթանակ է տարել և առնվազն հինգ տարով փակել է երկրում քաղաքական առաջնորդության հարցը։
Լեգիտիմացման գործիք
Խոսելով քրեական գործերի շարքի մասին, որոնք ակնհայտ քաղաքական հնչեղություն ունեն, հարկ է հաշվի առնել մի քանի թե՛ ներքին, թե՛ արտաքին քաղաքական հանգամանքներ: 2018 թվականի «թավշյա հեղափոխությունից» հետո Քոչարյանի դեմ արդեն լուրջ մեղադրանքներ էին առաջադրվել: Մեծ հաշվով նախկին նախագահի քաղաքականություն վերադառնալը կապված էր նրա դեմ հարուցված քրեական գործի հետ: Սակայն մեղադրանքների իրավական կառույցը խնդրահարույց էր:
2020 թվականին Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (ՄԻԵԴ) խորհրդատվական եզրակացության մեջ ընդգծեց nullum crimen sine lege (չի կարելի կիրառել ավելի խիստ օրենք հետին թվով) սկզբունքը պահպանելու անհրաժեշտությունը: Մինչդեռ Փաշինյանի թիմն առաջնորդվում էր բնավ էլ ոչ միայն իրավական փաստարկներով: Դրա օրինականությունը առավելապես պայմանավորված էր «հեղափոխական» տրամաբանությամբ և «նախկինների» դեմ պայքարով:
Ութ տարի առաջ ներկայիս վարչապետը ստացավ քաղաքական ժառանգություն՝ չվերահսկվող խորհրդարան, որտեղ գերակշռում էին իր հակառակորդները Հանրապետական
կուսակցությունից, անհավատարիմ Երևանի քաղաքապետարան (Երևանում է ապրում երկրի ընտրողների ավելի քան մեկ երրորդը), տեղական ինքնակառավարման մարմիններ, որոնք պահպանել էին նշանակալի աստիճանի ինքնավարություն, դատական համակարգ՝ նոր կառավարության վերահսկողությունից դուրս,
ինչպես նաև չճանաչված Լեռնային Ղարաբաղի իշխանությունները, որոնք չէին ընդունում «թավշյա հեղափոխությունը»։ 2018-2022 թթ. ընթացքում դժգոհության այս բոլոր աղբյուրները վերացվեցին։ Այսօր կառավարությունը փորձում է իր վերահսկողության տակ առնել Հայ Առաքելական եկեղեցին. լայնածավալ արշավ է սկսվել նրա առաջնորդ Գարեգին II-ի դեմ։ Եվ խորհրդարանական մեծամասնության կողմից հաստատված նոր կառավարության ծրագրում նշված նպատակներից մեկը «եկեղեցական բարեփոխումն» է։
Այս համատեքստում իշխանությունները ձգտում են պահպանել իրենց լեգիտիմությունը որպես «հեղափոխական ուժ», թեպետ այս երկգույն պատմությունը զգալիորեն վերանայվեց ընտրությունների ժամանակ նախ և առաջ հայ ընտրողների կողմից: Կարապետյանի «Հզոր Հայաստան» կուսակցության երկրորդ տեղը գրավելը դրա վկայությունն է: Սակայն իշխանություններն ավելի շատ ընտելացած են խիստ երկկողմ հակադրությանը: Հետևաբար թե՛ վարչապետի, թե՛ նրա դաշնակիցների հռետորաբանությամբ հետևողականորեն փորձ է արվում որպես «հակահեղափոխական» և «ռևանշիստական» ուժերի միասնական ճամբար ներկայացնել այնպիսի տարբեր քաղաքական գործիչների, ինչպիսիք են Կարապետյանը, Քոչարյանը, Սարգսյանն ու Ծառուկյանը:
Ընդ որում նկատենք, որ Հայաստանի ներկայիս կառավարությունը խախտել է տարիներ ի վեր պահպանվող տաբուն: Մինչև «թավշյա հեղափոխությունը» հանրապետությունում նախկին առաջնորդներին չէին հետապնդում: Այսուհետ նրանց դեմ պայքարը դարձել է ոչ միայն քաղաքական ամրապնդման, այլև ներկայիս կառավարության լեգիտիմացման գործիք, որը մտահոգված է իր իշխանությունը երկարաձգելու խնդրով:
Փակել ղարաբաղյան թեման
Սակայն ներքաղաքական հիմնավորումներից զատ, իշխանությունները ունեն այլ նկատառումներ։ Իշխող կուսակցության կողմից Լեռնային Ղարաբաղը որպես Ադրբեջանի մաս ճանաչելուց հետո հանրապետությունում սկսվեց «Իրական Հայաստանի»՝ այսինքն՝ նախկին Հայկական ԽՍՀ սահմաններով երկրի գաղափարախոսությունը տարածելու հզոր արշավ։
«Միացումի» կամ Հայաստանի Հանրապետության և ղարաբաղցի հայերի միասնության քաղաքականությունը գործող իշխանությունը սահմանեց որպես խորթ ազգային շահերին։ Նոր կառավարության ծրագրում խոսքը ղարաբաղյան շարժման դադարեցման մասին է։ Նախագծում չկան «Արցախ», «ինքնորոշում» կամ «ԵԱՀԿ Մինսկի խումբ» բառերը։ Իշխանությունները ամեն գնով փորձում են փակել ղարաբաղյան գեշտալտը։
Այս համատեքստում Ռոբերտ Քոչարյանը և Սերժ Սարգսյանը պատկերանում են որպես ղարաբաղյան գործի երկու կենդանի խորհրդանիշներ։ Քոչարյանը չճանաչված ԼՂՀ-ի առաջին նախագահն էր 1994 թվականի դեկտեմբերից մինչև 1997 թվականի մարտը, իսկ դրանից առաջ ղեկավարել է տեղական ինքնակառավարման մարմինը։ Ադրբեջանի հետ առաջին ամբողջ հակամարտությունն անցկացրել է Ղարաբաղի հողում։ Նա հայկական մեծ քաղաքականություն է մտել Ստեփանակերտից (այժմ՝ Խանքենդի)։
Սարգսյանն էլ 1992-1993 թվականներին եղել է ԼՂ պաշտպանության նախարարի պաշտոնակատար։ Երկար տարիներ հայկական հրապարակախոսության մեջ ներկա է եղել «ղարաբաղյան կլանի» կերպարը։ Մենք չենք քննարկի այդ մեդիակառույցի թերությունները։ Նշենք միայն, որ ներկայիս Հայաստանի կառավարության համար «նախկինը» մարմնավորում է «միացումի» գաղափարախոսությունը, որը փաստացի օրենքից դուրս է հայտարարված Երևանում։
Ինչպես նախկինում բազմիցս գրել ենք, Հայաստանում ընտրությունների ավարտը չի նշանավորում «պատմության ավարտ»։ Հանրապետության քաղաքական և գաղափարախոսական լանդշաֆտի վերակազմավորումը շարունակվում է։ Եվ դրա հետ մեկտեղ՝ հասարակության և քաղաքական էլիտայի բևեռացումը։ Սակայն «նախկին» առաջնորդների անձեռնմխելիության լուռ տաբուի խախտումը երկսայրի սուր է։ Վտանգ կա, որ ապագայում դա կարող է վնասել նաև ներկաներին։
Աղբյուր՝ Forbes