Իրանում կարող են քրեականացնել արտասահմանյան լրատվամիջոցների հետ շփումը

Իրանի խորհրդարանը հավանություն է տվել օտարերկրյա հետախուզական ծառայությունների, պետությունների կամ կառույցների ներթափանցմանը հակազդելու օրինագծի ընդհանուր դրույթներինб հայտնել է խորհրդարանի պաշտոնական լրատվական ծառայությունը:

Առայժմ ընդունվել են միայն ընդհանուր դրույթները, իսկ նախագծի հոդվածները դեռ պետք է քննարկվեն։

Tasnim-ի տվյալներով՝ նախագծով առաջարկվում է ստեղծել օտարերկրյա քաղաքացիների և կառույցների հետ կապերի գրանցման ու վերահսկման առցանց համակարգ։ 

Օրինագիծը պատասխանատվություն է նախատեսում նաև ԱՄՆ-ի, Իսրայելի կամ նրանց կողմից ֆինանսավորվող լրատվամիջոցներին հարցազրույց տալու, տեղեկություններ, լուսանկարներ, տեսանյութեր կամ ձայնագրություններ փոխանցելու համար։ Նման գործողությունների համար առաջարկվում է սահմանել վեց ամսից երկու տարվա ազատազրկում, գրել է The Guardian-ը՝ հղում անելով նախագծի տեքստին։

Նախագծի համաձայն՝ այլ օտարերկրյա լրատվամիջոցների հետ հարցազրույցների կամ նրանց տեղեկություններ փոխանցելու մասին քաղաքացիները պետք է տեղեկացնեն Իրանի հետախուզության նախարարության համապատասխան համակարգին։ Սահմանափակումները կարող են վերաբերել նաև օտարերկրյա դեսպանատների, միջազգային կազմակերպությունների, համալսարանների և գիտահետազոտական հաստատությունների հետ որոշ կապերի։

Խորհրդարանում նախագծի քննարկման ժամանակ Թորբաթ Հեյդարիեի պատգամավոր Մոհսեն Զանգանեն դեմ է արտահայտվել նախաձեռնությանը։ Նրա խոսքով՝ նախագիծը միջամտում է տնտեսական և մշակութային ոլորտներին, իսկ 3-րդ հոդվածով նախատեսված գրանցման և թույլտվությունների համակարգը կարող է խոչընդոտել տնտեսական գործունեությանը։

Իրանի կառավարությունը ևս դեմ է նախագծին։ Նախագահի իրավական հարցերով տեղակալ Մաջիդ Անսարին հայտարարել է, որ փաստաթուղթը հակասում է քաղաքացիների իրավունքներին և անհատական ազատություններին վերաբերող սահմանադրական դրույթներին, կարող է սահմանափակել գիտական համագործակցությունը և նպաստել մասնագետների արտագաղթին։

Իրավապաշտպանները զգուշացրել են, որ նախագծի լայն ձևակերպումները կարող են օգտագործվել ոչ միայն լրագրողական աշխատանքի, այլև գիտական, հասարակական և առօրյա հաղորդակցության սահմանափակման համար։ Իրավաբան Մոին Խազայելին նշել է, որ որոշ դրույթներ կարող են տարածվել անգամ օտարերկրյա ֆինանսավորում ունեցող սոցիալական հարթակներում հաղորդակցության վրա։

Նախագիծն առայժմ օրենքի ուժ չունի։ Խորհրդարանը պետք է քննարկի և ընդունի դրա առանձին հոդվածները, իսկ վերջնական տարբերակը պետք է ներկայացվի Սահմանադրության պահապանների խորհրդի հաստատմանը։

Օտարերկրյա ազդեցության կամ «օտարերկրյա գործակալների» գործունեությունը կարգավորող օրենքներ գործում են տարբեր երկրներում, սակայն դրանց շրջանակը տարբերվում է։ ԱՄՆ-ում FARA-ն վերաբերում է օտարերկրյա պատվիրատուի անունից քաղաքական, հանրային կապերի կամ շահերի ներկայացման գործունեություն իրականացնող անձանց գրանցմանն ու նրանց կապերի բացահայտմանը։ Ռուսաստանում «Օտարերկրյա ազդեցության տակ գտնվող անձանց գործունեության վերահսկման մասին» օրենքը կարող է տարածվել նաև լրատվամիջոցների, կազմակերպությունների և ֆիզիկական անձանց վրա։

Վրաստանում «Օտարերկրյա ազդեցության թափանցիկության մասին» օրենքը գրանցման և ֆինանսական հաշվետվությունների պահանջներ է սահմանում արտասահմանյան ֆինանսավորում ստացող որոշ կազմակերպությունների և լրատվամիջոցների համար։ Իրանական նախագիծն ավելի լայն է, քանի որ պատասխանատվություն է նախատեսում նաև օտարերկրյա լրատվամիջոցների հետ որոշ շփումների և նրանց նյութեր փոխանցելու համար։

Leave a Comment