Հայաստանի ԱԳ նախարար Արարատ Միրզոյանը և ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն Վաշինգտոնում կայացած հանդիպմանը հրապարակել են «Թրամփի ուղի՝ հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման» (TRIPP) նախագծի իրականացման շրջանակային փաստաթուղթը։ Տեքստը համատեղ տարածել են Հայաստանի ԱԳՆ-ն և ԱՄՆ պետքարտուղարությունը։
Փաստաթուղթը սահմանում է TRIPP-ի գործարկման մեխանիզմը և նախատեսում Հայաստանի տարածքով բազմամոդալ տարանցիկ երթուղու ստեղծում, որը պետք է կապի Ադրբեջանի հիմնական մասն իր Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության հետ և դառնա Տրանս-Կասպյան առևտրային երթուղու մաս։
Փաստաթղթում ընդգծվում է, որ նախագծի իրականացումը պետք է տեղի ունենա Հայաստանի ինքնիշխանության, տարածքային ամբողջականության և իրավազորության պահպանմամբ։ Միաժամանակ շրջանակային փաստաթուղթը Երևանի կամ Վաշինգտոնի համար իրավական պարտավորություններ չի ստեղծում։
Նշվում է, որ ընկերությունը կկարողանա զբաղվել երկաթուղային և ճանապարհային ենթակառուցվածքների կառուցմամբ ու շահագործմամբ, ինչպես նաև էներգետիկայի և թվային հաղորդակցության ոլորտներում նախագծեր իրականացնել։ Հնարավոր ենթակառուցվածքների թվում նշվում են երկաթուղիները, ավտոմայրուղիները, կամուրջները, թունելները, էլեկտրահաղորդման գծերը, նավթատարները, գազատարները և օպտիկամանրաթելային ցանցերը։
ԱԳՆ-ում նշում են, որ Հայաստանը միաժամանակ պահպանում է ծրագրի ամբողջ տարածքի նկատմամբ օրենսդիր, դատական և կարգավորիչ իրավազորությունը, ազգային անվտանգության և իրավապահ գործունեության նկատմամբ վերահսկողությունը, ինչպես նաև մաքսային, սահմանային և հարկային վերահսկողությունը։
Սահմանին աշխատանքի համար առաջարկվում է ներդնել «ֆրոնտ օֆիս – բեք օֆիս» մոդելը։ Մասնավոր օպերատորները կկարողանան զբաղվել փաստաթղթերի հավաքագրմամբ, տեղեկատվական աջակցությամբ և վճարումների մշակմամբ, սակայն մաքսային, միգրացիոն և ուժային հարցերով վերջնական որոշումները կընդունեն բացառապես Հայաստանի պետական մարմինները։
Փաստաթուղթը նաև նախատեսում է ժամանակակից մաքսային և սահմանային ընթացակարգերի, թվային համակարգերի, բեռների նախնական ձևակերպման և «մեկ պատուհանի» մեխանիզմների զարգացում։ ԱՄՆ-ն կարող է Հայաստանին տեխնիկական աջակցություն ցուցաբերել և նպաստել սահմանապահ ու մաքսային անձնակազմի վերապատրաստմանը։
Հայաստանի համար նախագծի նպատակների թվում նշվում են օտարերկրյա ներդրումների ներգրավումը, աշխատատեղերի ստեղծումը, ենթակառուցվածքների զարգացումը, արտահանման հնարավորությունների ընդլայնումը և երկրի՝ որպես տարածաշրջանային տարանցիկ հանգույցի դերի ամրապնդումը։ ԱՄՆ-ն, իր հերթին, ակնկալում է հասանելիություն ստանալ նոր շուկաների և Եվրոպայի ու Ասիայի միջև լրացուցիչ առևտրային երթուղիների նկատմամբ։
TRIPP նախագծի ստեղծման մասին առաջին անգամ հայտարարվել է 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում՝ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի և ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի հանդիպման արդյունքներով։ Այդ ժամանակ ստորագրված Համատեղ հռչակագիրը նախատեսում էր Հայաստանի տարածքով տրանսպորտային երթուղու ստեղծում, որը պետք է կապի Ադրբեջանի հիմնական մասն իր Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության հետ։
2026 թվականի հունվարի 13-ին Վաշինգտոնում Միրզոյանն ու Ռուբիոն ստորագրել էին TRIPP-ի իրականացման վերաբերյալ հռչակագիր, որի տեքստը հրապարակվել է հունվարի 14-ին։ Փաստաթուղթը նախատեսում էր TRIPP զարգացման ընկերության ստեղծում, որտեղ ԱՄՆ-ն պետք է ստանար 74%, իսկ Հայաստանը՝ 26% մասնաբաժին։
Ավելի ուշ Միրզոյանը բաժնեմասերի նման բաշխումը բացատրել է կողմերի ներդրումային մասնակցության ծավալով։ Նրա խոսքով՝ Հայաստանի և ԱՄՆ-ի մասնաբաժիններն «արտացոլում են կողմերի ներդրումային ներդրումը»․ Վաշինգտոնն իր վրա է վերցնում զգալի ֆինանսական պարտավորություններ, մինչդեռ Երևանի ներդրումը հիմնականում կառուցապատման և ենթակառուցվածքների իրավունքների տրամադրումն է։
