Այնտեղ, որտեղ շատերի համար սկսվում է սովորական բարեգործությունը, Նշան Աճեմյանի համար սկսվում է «տունդարձի» ճանապարհը։ Արդեն քառորդ դար Միացյալ Նահանգներում գործող «Hi-Am» (Hye-Armenia, Am-America) հիմնադրամը ոչ թե պարզապես կառույց է, այլ կենդանի կամուրջ, որը կապում է հայկական ներուժը հայրենի հողին։
Ինչի՞ մասին է «Hi-Am»-ը
Հիմնադրամի անունն ինքնին խորհրդանշական է. այն միավորում է Հայաստանն ու Ամերիկան՝ ստեղծելով մի նոր ինքնություն։ Բայց Նշան Աճեմյանի համար սա միայն աշխարհագրություն չէ։ Նրա համոզմամբ՝ հայ լինելը ոչ թե արտոնություն է կամ ծագում, այլ նաև մեծ պատասխանատվություն։ «Երբ ստեղծում էինք հիմնադրամը, փաստաբանը հարցրեց՝ ո՞ր ուղղությամբ եք աշխատելու։ Ասացի՝ բազմաբնույթ։ Նա զարմացավ, բայց 25 տարվա պատմությունը ցույց տվեց, որ հայի համար «մասնագիտացված» սեր չկա. եթե օգնում ես, պետք է օգնես այնտեղ, որտեղ ցավն է»։
Դպրոցական նախաճաշից մինչև բարդ վիրահատություններ
«Hi-Am»-ի պատմությունը սկսվել է Երևանի թիվ 122 դպրոցից՝ երեխաներին սննդով ապահովելուց և «Ամսվա լավագույն աշակերտին» խրախուսելուց։ Սակայն Նշան Աճեմյանի կազմակերպչական ձիրքն ու սրտացավությունը ծրագրերն արագորեն դուրս բերեցին դպրոցի պատերից։
Ամենահուզիչ ու կարևոր էջերից մեկը բժշկական աջակցությունն է։ Ոսկրաբանների հետ համագործակցությամբ հարյուրավոր երեխաներ հնարավորություն ստացան քայլելու։ Բայց կա մի դրվագ, որը պարոն Աճեմյանը միշտ հիշում է որպես ամենամեծ մարտահրավեր. «Երբ մի փոքր երեխա գիշերով նամակ է գրում ու ասում՝ «Նշան պապիկ, խնդրում եմ, օգնիր», դու արդեն իրավունք չունես մերժելու, նույնիսկ եթե դա քո ծրագրից դուրս է»։
Արվեստը որպես ինքնության դեսպան
Նշան Աճեմյանը համոզված է՝ Սփյուռքին պետք է ներկայացնել միայն բարձրարվեստը։ Նրա ջանքերով հայկական մշակույթի լավագույն նմուշները հասել են օտար ափեր՝ ցույց տալով հայի իրական տեսակը։ Նա դեմ է «արհեստական» ու էժանագին մշակույթին։ Նրա համար արվեստը դաստիարակության ու միմյանց լսելու լավագույն միջոցն է։
Տունդարձի յուրահատուկ ծիսակարգը
Չնայած երեք տասնամյակից ավելի բնակվում է ԱՄՆ-ում, Նշան Աճեմյանի յուրաքանչյուր այցը Հայաստան սկսվում է նույն կերպ.
- Այցելություն պապերի գերեզմանին. Շուշանցի Նշան պապուն «հաշվետվություն» տալու, թե ինչպես է կրում նրա անունը։
- Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիր։
- Քայլք Երևանի բակերով։
«Ես քայլում եմ ոչ թե փողոցներով, այլ բակերով։ Այդպես ես զգում եմ քաղաքի զարկերակը։ Երևանն իմ տունն է»։
Պատգամ՝ երիտասարդներին
25 տարի անց էլ Նշան Աճեմյանը չի հոգնում։ Նա ուժ է ստանում այն մարդկանցից, ովքեր հարցնում են՝ «ինչո՞վ կարող եմ օգտակար լինել»։ Նրա միակ հորդորը երիտասարդներին մեկն է՝ կարդալ և զարգանալ։ «Ժամանակակից լինելը լավ է, բայց պետք չէ ժամանակը վատնել անհետաքրքիր ու դատարկ բաների վրա։ Ինչքան շատ կարդաք, այնքան ձեր կյանքը հետաքրքիր կլինի»։
Նշան Աճեմյանի և «Hi-Am» հիմնադրամի գործունեությունն ապացույցն է այն բանի, որ հայրենասիրությունը ոչ թե բարձրագոչ խոսքերն են, այլ լուռ, հետևողական և որակյալ աշխատանքը, որը փոխում է մարդկային ճակատագրեր։