Կոմիտասի «Բեռլինյան Պատարագը» և դրա ժամանակակից հնչողությունը․ «Երաժշտական եռանկյունի»

Կոմիտաս վարդապետի ստեղծագործական ժառանգության մեջ առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում այսպես կոչված «Բեռլինյան Պատարագը»: Այն առնչվում է կոմպոզիտորի՝ Բեռլինում ուսանելու շրջանին (1896–1899), երբ նա զբաղվում էր երաժշտագիտական խորացված ուսումնասիրություններով և միաժամանակ աշխատում էր հայ եկեղեցական երաժշտության գիտական վերանայման ու մշակման ուղղությամբ։

«Բեռլինյան Պատարագը» ձևավորվել է այդ մտավոր միջավայրում՝ որպես փորձ համադրելու հայկական լիտուրգիական մեղեդային ավանդույթը եվրոպական բազմաձայն մտածողության հետ։ Տեքստերի թարգմանությունը կատարել է ինքը՝ Կոմիտասը։

Այս ստեղծագործությունը չի դիտարկվում որպես պարզապես ավանդական պատարագի վերարտադրություն։ Եթե հայկական պատարագի պարագայում Կոմիտասը նպատակ ուներ մաքրել և վերականգնել հայ եկեղեցական երաժշտության սկզբնական շերտերը, ապա «Բեռլինյան պատարագի» դեպքում նա հետևել է եվրոպական կոմպոզիտորական դպրոցի մոտեցումներին։ Այստեղ նկատելի է լադային մտածողության պահպանությունը, մեղեդու առաջնայնությունը և բազմաձայնության զուսպ կիրառումը։

Վերջերս «Բեռլինյան Պատարագը» ներկայացվեց Կոմիտասի անվան կամերային երաժշտության տանը՝ Երևանի պետական կամերային երգչախմբի կատարմամբ (գեղարվեստական ղեկավար և դիրիժոր՝ Քրիստինա Ոսկանյան)։ Կատարումը կարևոր էր այն առումով, որ ստեղծագործությունը մատուցվեց ամբողջական և ոճական հավասարակշռությամբ՝ ընդգծելով թե՛ պատմական արժեքը, թե՛ երաժշտական ինքնուրույնությունը։

Կոմիտասի ժառանգությունը հայ մշակույթի հիմնարար շերտերից է։ Այն ձևավորել է ազգային երաժշտական ինքնության գիտակցումը՝ հենվելով ժողովրդական և եկեղեցական ավանդույթների վրա։ «Բեռլինյան Պատարագը» ցույց է տալիս, թե ինչպես կարելի է ազգային նյութը ներկայացնել գիտական մշակմամբ և գեղարվեստական բարձր չափանիշով՝ առանց կորցնելու դրա ինքնատիպությունը։

Երևանի պետական կամերային երգչախմբի հետևողական գործունեությունը ապահովում է այս գործերի կենդանի հնչողությունը և փոխանցումը նոր սերունդներին՝ նպաստելով հայկական երգչախմբային մշակույթի շարունակական զարգացմանը։

Leave a Comment