Սփյուռքում ծնված հայի համար հայրենիքն ու ինքնությունը հաճախ ոչ թե տրված իրողություն են, այլ ամենօրյա ընտրություն և պայքար։ Անահիտ Բոյաջյանը՝ ֆրանսիաբնակ տաղանդավոր երգչուհին, ում ձայնը գերեց միլիոնավոր ֆրանսիացիների, հենց այդ ընտրության ու անդավաճան սիրո մարմնացումն է։ Նրա պատմությունը միայն երաժշտության մասին չէ. այն արմատների կանչի, տատիկի ձայնասկավառակի և «յան»-ի հպարտության պատմություն է։
Տասներկու շունչ՝ մեկ բնակարանում. Սփյուռքի լռակյաց ուժը
Անահիտի նախնիների պատմությունը սկսվում է Մուշից ու Կոնիայից։ 1915-ի արհավիրքից հետո նրանք հասան Մարսել ու Լիոն։ Երգչուհին հուզմունքով է վերհիշում տատիկի պատմությունները. տասներկու քույր ու եղբայր՝ ապրելով մի փոքրիկ բնակարանում, այնքան լուռ ու համեստ էին, որ հարևանները նույնիսկ չէին կասկածում, որ այդ պատերի ներսում մի ամբողջ գերդաստան է մեծանում։ Սա Սփյուռքի այն տեսակն է, որը ոչ թե բարձրագոչ հայտարարություններով, այլ քրտնաջան աշխատանքով ու լուռ արժանապատվությամբ կերտեց իր տեղը օտար երկնքի տակ՝ երբեք չմոռանալով իր ակունքները։
Տատիկի երգից մինչև ֆրանսիական մեծ բեմ
Անահիտի երաժշտական ճամփան սկսվել է տատիկի ձայնից։ Այն հին ձայնագրությունները, որտեղ տատիկը երգում էր Մուշի ու Վանի երգերը, Անահիտի համար դարձան հոգևոր կողմնացույց։ Երբ նա կանգնեց ֆրանսիական «The Voice» նախագծի բեմում, նրա թիկունքում ոչ թե պարզապես երաժշտական կրթությունն էր, այլ նախնիների դարավոր հիշողությունը։
«Ես պնդեցի, որ պետք է երգեմ հայերեն»,- ասում է նա։
Եվ երբ հնչեց «Հինգալան», յոթ միլիոն ֆրանսիացի ոչ միայն լսեց հայերենի մեղեդին, այլև զգաց մի ողջ ժողովրդի ցավն ու զարթոնքը։ Դա Անահիտի հայրենասիրության ամենաբարձր դրսևորումն էր՝ աշխարհին ներկայանալ ոչ թե պարզապես որպես «մեկը ֆրանսիացիներից», այլ որպես հայ, ով կրում է հազարամյա պատմություն։
«Յան»-ը՝ որպես ճակատագիր
Շատերի համար ազգանվան վերջավորությունը պարզապես քերականական ձև է, բայց Անահիտի համար դա առաքելություն է։ Նա չի թաքնվում օտարահունչ անունների հետևում։ Ֆրանսիայում նա ամեն օր հայ է ծնվում։ «Եթե չես պայքարում քո հայության համար, հեշտությամբ կորչում ես»,— խոստովանում է նա։ Նրա կապը Հայաստանի հետ տարեցտարի ավելի է ամրանում։ Առաջին անգամ գալով որպես զբոսաշրջիկ ու իրեն մի փոքր օտար զգալով՝ նա չնահանջեց։ Այսօր նա արդեն երազում է հայերենով, իսկ Հայաստանը նրա համար դարձել է այն վայրը, որտեղ նա«իր տանն է»։
«Կապույտ հոգու» վերադարձը
Անահիտի ծրագրերը մեծ են ու խորը։ 2026-ին Երևանի Օպերային թատրոնի բեմում նա ներկայանալու է «Կապույտ հոգի» նախագծով։ Սա պարզապես համերգ չէ, այլ Սփյուռքի ու հայրենիքի երկխոսություն, որտեղ ֆրանսիական նրբագեղությունն ու հայկական տոկունությունը միախառնվելու են։ Անահիտ Բոյաջյանի սկզբունքը հետևյալն է. հայրենասիրությունը ոչ թե հեռվից սիրելն է, այլ հայրենիքիդ մի մասնիկը դառնալն ու այն աշխարհին ամենաթանկ արժեքի պես ներկայացնելը։ Նա երգում է ոչ թե կոկորդով, այլ արմատներով, և հենց դրա համար է նրա ձայնն այդքան անկեղծ ու թափանցող։