Երևանի գլխավոր Ամանորյա եղևնին միշտ չէ, որ եղել է հսկայական կառույց՝ լույսերով, էկրաններով և բարդ ինստալյացիաներով։ 20-րդ դարի կեսերին այն ուներ շատ ավելի համեստ տեսք, բայց այնուամենայնիվ մնացել է տոնի կարևոր խորհրդանիշ և քաղաքի բնակիչների համար կենտրոնական կետ։
1950-ական և 1960-ական թվականների արխիվային կադրերը հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել Նոր տարվա Երևանի մասին, այն ժամանակաշրջանի, երբ քաղաքը նոր էր սկսում զարգացնել իր ժամանակակից կերպարը, և տոնը ստեղծվել էր ոչ թե հսկայական բյուջեների, այլ մթնոլորտի՝ մարդկանց, սպասումների և համատեղ ժամանակի զգացողության շնորհիվ։
Armenia Today-ը կպատմի Երևանի գլխավոր Ամանորյա եղևնու պատմությունը՝ առաջին տեղադրումներից մինչև քաղաքային ավանդույթի շարունակականություն։
Նոր տարվա եղևնու հայտնվելը Երևանի հասարակական վայրերում ավելին էր, քան պարզապես տոնական զարդարանք, այլև խորը գաղափարախոսական և մշակութային փոփոխությունների արտացոլում: Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ եղևնին արգելվեց որպես «գերմանական ավանդույթ», իսկ 1917 թվականի հեղափոխությունից հետո՝ որպես «կրոնական մասունք», որը հիմնականում կապված էր Սուրբ Ծննդյան հետ: Խորհրդային իշխանության հաստատման և սոցիալիստական մշակույթի ընթացքում կուսակցությունը լայնածավալ հակակրոնական արշավ սկսեց: Նոր տարվա տոնակատարությունները շարունակվեցին դեկտեմբերի 31-ի գիշերը, բայց առանց եղևնու և Ձմեռ պապի «վտանգավոր» հատկանիշների:
Շրջադարձային պահ տեղի ունեցավ 1930-ականների կեսերին։ 35 թվականի դեկտեմբերի 28-ին «Պրավդա» թերթը հրապարակեց խորհրդային կուսակցության առաջնորդ Պավել Պոստիշևի նամակը, որում առաջարկվում էր վերականգնել տոնածառը՝ այլևս ոչ թե որպես կրոնական խորհրդանիշ, այլ որպես աշխարհիկ Ամանորի ատրիբուտ, որը ծանոթ էր երեխաներին։ Այս հրապարակումը նշանավորեց շրջադարձային պահը. 11 ամիս անց տոնածառերի տեղադրումը պաշտոնապես հաստատվեց և ճանաչվեց որպես Նոր տարվա տոնակատարությունների անբաժանելի մաս։ Այդ պահից սկսած՝ տոնածառը պետք է տեղադրվեր ոչ թե Սուրբ Ծննդյան տոներին, այլ Նոր տարվա գիշերը, իսկ դրա գագաթը զարդարված կլիներ կարմիր հնգաթև աստղով՝ Բեթղեհեմի ութաթև աստղի փոխարեն։
Առաջին մեծ Նոր տարվա եղևնին տեղադրվել է Մոսկվայում 1937 թվականի հունվարի 1-ին: Երևանում քաղաքի գլխավոր եղևնին շուտով՝ 1938 թվականին, հայտնվեց Հանրապետության հրապարակում: Սա նշանակալի իրադարձություն էր Հայաստանի մայրաքաղաքի համար: Երևանի առաջին եղևնին համեմատաբար փոքր էր, զարդարված ոսկեզօծ ընկույզներով, իսկ դրա հիմքում արջուկ էր դրված: Խաղալիքներ վաճառող կրպակները շրջապատել էին եղևնին. շատ քաղաքի բնակիչների համար սա ոչ միայն տոնակատարություն էր, այլև հազվագյուտ հնարավորություն՝ Նոր տարվա զարդարանքներ գնելու:
Այդ պահից սկսած՝ տոնածառը հաստատուն կերպով մնաց որպես Նոր տարվա կենտրոնական խորհրդանիշ Երևանում։ Հետպատերազմյան տասնամյակներում այն դարձավ քաղաքային կյանքի անբաժանելի մասը, իսկ Հանրապետության հրապարակը՝ կոլեկտիվ տոնակատարության հիմնական տարածքը, թեև առանց ժամանակակից իմաստով աղմկոտ զանգվածային տոնակատարությունների։ Երևանի բնակիչների մի քանի սերունդների համար քաղաքի տոնածառին այցելելը պարտադիր ամանորյա ծես էր։
Համեստությունից մինչև մասշտաբ
Ժամանակի ընթացքում ծառի մասշտաբը նույնպես փոխվեց։ Մինչդեռ 20-րդ դարի կեսերին ծառը հիմնականում ընկալվում էր որպես տոնակատարության և հազվագյուտ ուրախության խորհրդանիշ, հետխորհրդային շրջանում, հատկապես 2000-ական թվականներից ի վեր, դրա բարձրությունն ու զարդարանքը սկսեցին տարեցտարի աճել։ Սա հաճախ դառնում էր ոչ միայն հիացմունքի, այլև քննադատության աղբյուր՝ թե՛ բնակիչների, թե՛ մասնագետների կողմից։
Այս տարի Երևանի գլխավոր Ամանորյա եղևնու լույսերը վառվեցին դեկտեմբերի 14-ին: Ըստ լրատվամիջոցների հաղորդագրությունների՝ քաղաքապետարանը քաղաքի տոնական զարդարանքի վրա ծախսել է մոտ 1.5 միլիոն դոլար (607.6 միլիոն դրամ): Այս գումարից 57.6 միլիոն դրամը ծախսվել է Հանրապետության հրապարակի եղևնու ճյուղերի և լուսավորության, ինչպես նաև մայրաքաղաքի վարչական շրջանների եղևնիների համար լույսերի և գագաթների գնման վրա: Սակայն ծախսված իրական միջոցների վերաբերյալ ճշգրիտ թվերը դեռևս չեն հրապարակվել:
Քաղաքային ինքնության խորհրդանիշի և հանրային քննարկման առարկա դառնալուց հետո արգելքից և գաղափարական մերժումից վերածվելով՝ Երևանի Նոր տարվա եղևնին դարձել է դարաշրջանների յուրատեսակ նշան՝ արտացոլելով հասարակության վերաբերմունքը տոնի, հանրային տարածքի և քաղաքի նկատմամբ։
