https://arm.sputniknews.ru/20251221/dzmerajin-arevadardz-amenaerkar-gishery-ev-qare-oracujcner-arevatsagy-dimavvorelu-hamar-97105139.html
Ձմեռային արևադարձ․ ամենաերկար գիշերը և քարե օրացույցներ՝ արևածագը դիմավորելու համար
Ձմեռային արևադարձ․ ամենաերկար գիշերը և քարե օրացույցներ՝ արևածագը դիմավորելու համար
Sputnik Արմենիա
Ինչ ընդհանուր բան ունեն ձմեռային արևադարձն ու Նոր տարին: Եվ ինչու էին մեր նախնիները նշում տարվա ամենաերկար գիշերը: 21.12.2025, Sputnik Արմենիա
2025-12-21T12:03+0400
2025-12-21T12:03+0400
2025-12-21T12:03+0400
քարահունջ
զորաց քարեր
հայաստան
«հայկական սթոունհենջ»
արև
արեգակ
https://cdn.am.sputniknews.ru/img/07e6/08/0b/46543766_0:0:1600:901_1920x0_80_0_0_8a181fc86f94b6edd16bf21ce0340022.jpg
Տարվա վերջում, երբ Հյուսիսային կիսագնդում դիտվում է ամենակարճ ցերեկը, տեղի է ունենում մի իրադարձություն, որը հազարավոր տարիներ որոշել է բոլոր քաղաքակրթությունների կյանքի ռիթմը: Դա ձմեռային արևադարձն է, որը սովորաբար դեկտեմբերի 21-ին կամ 22-ին է:Ժամանակակից մարդը գրեթե ուշադրություն չի դարձնում այս աստղագիտական ամսաթվին, բայց նախնիների համար դա կարևոր էր ինչպես առեղծվածային իմաստով, այնպես էլգործնական նշանակությամբ, գրում է «Գիտություն» պարբերականը:Ձմեռային արևադարձն այն օր է, երբ Հյուսիսային կիսագունդն առավելագույնս շեղվում է Արևից։ Այս երևույթի պատճառը պարզ է. երկրի առանցքի 23,5° ուղեծրի հարթության վրա թեքվելու պատճառով արևը երկնքում իր տարեկան շարժման ընթացքում հասնում է հորիզոնի վրա ամենացածր կետին:Այս պահին օրվա տևողությունը մեծապես տատանվում է՝ կախված աշխարհագրական լայնությունից։ Եթե Մոսկվայում ամենակարճ օրը տևում է 7 ժամ, Սանկտ Պետերբուրգում՝ 6 ժամից պակաս, ապա Հյուսիսային բևեռային շրջանից վերև՝ Պոլյարնիե Զորի քաղաքում, արևը երևում է ընդամենը 18 րոպե։ Միևնույն ժամանակ, Անտարկտիդայում բևեռային օր է, իսկ հարավային կիսագնդում՝ ամառային արևադարձ։Այն, ինչ այսօր ընկալվում է որպես աստղագիտական փաստ, հին ժողովուրդների համար ուներ գաղափարախոսական և գործնական կարևոր նշանակություն՝ կապված Արեգակի վերածննդի հետ: Դրա կարևորությունը կարելի է գնահատել պահպանված ճարտարապետական հուշարձաններով, որոնք ծառայում էին որպես աստղադիտարաններ և օրացույցներ:Մեծ Բրիտանիայում հայտնի Սթոունհենջը, ըստ ուսումնասիրությունների, ուղղված է դեպի մայրամուտը ձմեռային արևադարձի օրը: Ըստ վարկածներից մեկի՝ այն ծառայել է որպես բարդ արեգակնային օրացույց։ Հետազոտողները կարծում են, որ մարդիկ հազարամյակներ շարունակ այստեղ տոնել են արևի շրջադարձը դեպի ամառ: Այս ավանդույթը գործում է նաև մեր օրերում. ամենամյա փառատոնում զբոսաշրջիկները դիմավորում են լուսաբացը՝ տեսնելու արևը, որը ծագում է հենց հնագույն քարե կամարի կենտրոնում:Հայկական «Սթոունհենջ»Հայաստանի տարածքում կան նաև շատ ինքնատիպ կառույցներ, որոնց ստեղծումը կարող էր կապված լինել հին մարդկանց աստղագիտական պատկերացումների հետ: Սյունիքի մարզում կան զարմանահրաշ հուշարձաններ, որոնք պահպանվել են դեռևս հեթանոսականժամանակներից: Դրանցից մեկը «Զորաց քարեր» մեգալիթյան հուշարձանն է, որը գտնվում է Սիսիան քաղաքից 3 կմ հյուսիս։ Ժողովրդի մեջ պահպանվել են նաև նրա հնագույն անունները՝ «Քարահունջ», «Ցից քար»: Համալիրը իր մեջ ներառում է բազմաթիվ մեծ կանգնած քարեր՝ ավելի քան 200 բազալտե բլոկներ՝ 1,5-2,8 մ բարձրությամբ, մինչև 10 տ քաշով:Գիտնականների վեճերը չեն դադարում նաև «Զորաց քարերի» տարիքի շուրջ (այն թվագրվում է մ.թ. ա. 5000-ից 10000 թվականներ), ինչպես նաև նրա նշանակության վերաբերյալ (զինվորական գերեզմանոց,աշխարհի ամենահին աստղադիտարան, անասնագոմ)։ Ինչ էլ որ լինի, «Զորաց քարեր» պատմամշակութային հուշարձանի յուրահատկությունը գիտնականներից ոչ ոք չի ժխտում։Այս հնագիտական համալիրն ունի պատմամշակութային արգելոցի կարգավիճակ և հատուկ պահպանվող տարածք է։ Տեղացիների կողմից այն նաև համարվում է հատուկ էներգիայով, կախարդական և տիեզերական ուժերով օժտված վայր։
քարահունջ
զորաց քարեր
2025
Լուրեր
am_HY
https://cdn.am.sputniknews.ru/img/07e6/08/0b/46543766_176:0:1600:1068_1920x0_80_0_0_6529726fab1626588d36558b9b91f216.jpg
քարահունջ, զորաց քարեր, հայաստան, «հայկական սթոունհենջ», արև, արեգակ
քարահունջ, զորաց քարեր, հայաստան, «հայկական սթոունհենջ», արև, արեգակ
Ինչ ընդհանուր բան ունեն ձմեռային արևադարձն ու Նոր տարին: Եվ ինչու էին մեր նախնիները նշում տարվա ամենաերկար գիշերը:
Տարվա վերջում, երբ Հյուսիսային կիսագնդում դիտվում է ամենակարճ ցերեկը, տեղի է ունենում մի իրադարձություն, որը հազարավոր տարիներ որոշել է բոլոր քաղաքակրթությունների կյանքի ռիթմը: Դա ձմեռային արևադարձն է, որը սովորաբար դեկտեմբերի 21-ին կամ 22-ին է:
Ժամանակակից մարդը գրեթե ուշադրություն չի դարձնում այս աստղագիտական ամսաթվին, բայց նախնիների համար դա կարևոր էր ինչպես առեղծվածային իմաստով, այնպես էլգործնական նշանակությամբ, գրում է «Գիտություն» պարբերականը:
Ձմեռային արևադարձն այն օր է, երբ Հյուսիսային կիսագունդն առավելագույնս շեղվում է Արևից։ Այս երևույթի պատճառը պարզ է. երկրի առանցքի 23,5° ուղեծրի հարթության վրա թեքվելու պատճառով արևը երկնքում իր տարեկան շարժման ընթացքում հասնում է հորիզոնի վրա ամենացածր կետին:
Արևադարձի պահը որոշվում է րոպեի ճշգրտությամբ: 2025-ին այն տեղի է ունենալու դեկտեմբերի 21-ին (Երևանիժամանակով 19:03-ին): Հենց այս պահից է, որ ցերեկվա ժամանակահատվածը` մինչև այդ առավելագույն նվազելով, սկսում է աննշան աճել։ Այս իրադարձությունից մի քանի օր առաջ և հետո Արեգակը կարծես «քարանում» է նույն բարձրության վրա, ինչը երևույթին«արևադարձ» անունն է տվել:
Այս պահին օրվա տևողությունը մեծապես տատանվում է՝ կախված աշխարհագրական լայնությունից։ Եթե Մոսկվայում ամենակարճ օրը տևում է 7 ժամ, Սանկտ Պետերբուրգում՝ 6 ժամից պակաս, ապա Հյուսիսային բևեռային շրջանից վերև՝ Պոլյարնիե Զորի քաղաքում, արևը երևում է ընդամենը 18 րոպե։ Միևնույն ժամանակ, Անտարկտիդայում բևեռային օր է, իսկ հարավային կիսագնդում՝ ամառային արևադարձ։
Այն, ինչ այսօր ընկալվում է որպես աստղագիտական փաստ, հին ժողովուրդների համար ուներ գաղափարախոսական և գործնական կարևոր նշանակություն՝ կապված Արեգակի վերածննդի հետ: Դրա կարևորությունը կարելի է գնահատել պահպանված ճարտարապետական հուշարձաններով, որոնք ծառայում էին որպես աստղադիտարաններ և օրացույցներ:
Մեծ Բրիտանիայում հայտնի Սթոունհենջը, ըստ ուսումնասիրությունների, ուղղված է դեպի մայրամուտը ձմեռային արևադարձի օրը: Ըստ վարկածներից մեկի՝ այն ծառայել է որպես բարդ արեգակնային օրացույց։ Հետազոտողները կարծում են, որ մարդիկ հազարամյակներ շարունակ այստեղ տոնել են արևի շրջադարձը դեպի ամառ: Այս ավանդույթը գործում է նաև մեր օրերում. ամենամյա փառատոնում զբոսաշրջիկները դիմավորում են լուսաբացը՝ տեսնելու արևը, որը ծագում է հենց հնագույն քարե կամարի կենտրոնում:
Հայկական «Սթոունհենջ»
Հայաստանի տարածքում կան նաև շատ ինքնատիպ կառույցներ, որոնց ստեղծումը կարող էր կապված լինել հին մարդկանց աստղագիտական պատկերացումների հետ: Սյունիքի մարզում կան զարմանահրաշ հուշարձաններ, որոնք պահպանվել են դեռևս հեթանոսականժամանակներից: Դրանցից մեկը «Զորաց քարեր» մեգալիթյան հուշարձանն է, որը գտնվում է Սիսիան քաղաքից 3 կմ հյուսիս։ Ժողովրդի մեջ պահպանվել են նաև նրա հնագույն անունները՝ «Քարահունջ», «Ցից քար»: Համալիրը իր մեջ ներառում է բազմաթիվ մեծ կանգնած քարեր՝ ավելի քան 200 բազալտե բլոկներ՝ 1,5-2,8 մ բարձրությամբ, մինչև 10 տ քաշով:
Քարերի վերին մասում փորված անցքեր կան. սա որոշ գիտնականների հնարավորություն է տվել ենթադրելու, որ հուշարձանն աստղագիտական նշանակություն ունի և զուգահեռներ անցկացնել Սթոունհենջի հետ: Հուշարձանը բաղկացած է մի քանի կառույցներից և առանձին քարերից․ դամբարան՝ կրոմլեխով, հարավային մուտք, հյուսիսային «դարպաս», պարիսպ և զնդաններ: Ժողովրդական համոզմունքի համաձայն՝ այստեղ թաղված է եղել զորավարը, իսկ նրա զինվորները՝ առանձին կանգնած քարերի տակ, այստեղից էլ՝ «Զորացքարեր» անվանումը:
Գիտնականների վեճերը չեն դադարում նաև «Զորաց քարերի» տարիքի շուրջ (այն թվագրվում է մ.թ. ա. 5000-ից 10000 թվականներ), ինչպես նաև նրա նշանակության վերաբերյալ (զինվորական գերեզմանոց,աշխարհի ամենահին աստղադիտարան, անասնագոմ)։ Ինչ էլ որ լինի, «Զորաց քարեր» պատմամշակութային հուշարձանի յուրահատկությունը գիտնականներից ոչ ոք չի ժխտում։
Այս հնագիտական համալիրն ունի պատմամշակութային արգելոցի կարգավիճակ և հատուկ պահպանվող տարածք է։ Տեղացիների կողմից այն նաև համարվում է հատուկ էներգիայով, կախարդական և տիեզերական ուժերով օժտված վայր։