ժողովուրդ ջան, Փաշինյանի իշխանության շարունակման պարագայում պատրաստվեք դիմավորել ադրբեջանցիներին ձեր գյուղում ու քաղաքում, ձեր հարևանությամբ, ձեր տանը։ Օրինակ՝ Վարդենիսում կա մոտ 30 գյուղ, որտեղ ապրել են ադրբեջանցիներ, բերելու են ու ասեն՝ սա իրենց է պատկանում, դուրս եկեք։ Ինչպես որ Աղավնոյի տները սիրուն սարքեցին, հետո ռեմոնտ արեցին, մաքրեցին ու հանձնեցին, այդպես էլ անելու են այս պարագայում։ Վստահ եմ, որ ադրբեջանցիների վերադարձի թեման բանակցվում է։ Նիկոլը լավ գիտի ու Ալիևն էլ գիտի, որ քանի մեր երկրում այսպիսի իշխանություն է, ադրբեջանցիները Հայաստանը զավթելու բացառիկ շանս ունեն։ Այդ շանսը կկորի այս խմբակի հետ
Առաջին անգամ Հայաստանն ադրբեջանցիներով բնակեցնելու մասին խոսել եմ 2022 թվականին՝ 3 տարի առաջ։ Սրանց բանակցութուններից, Ադրբեջանի հետ քննարկումներից, նրանց խոսույթից հասկացվում էր, որ այդ պահանջները սարերի հետևում չեն։ Այսօր Ադրբեջանում մշտական թեմա է դա ու արդեն հասնում է վտանգավոր աստիճանի։
Իր հետ Գերմանիա տարած իշխանական-կուսակցական լրատվամիջոցների հետ հարցազրույցում Նիկոլն ասում է՝ Ադրբեջանին առաջարկել է միասին ճանապարհային քարտեզ մշակել ու զուգահեռաբար փակել Լեռնային Ղարաբաղ հայերի վերադարձի և այսպես կոչված «Արևմտյան Ադրբեջանի» թեմաները։ Ասում է՝ Ղարաբաղի ժողովրդի վերադարձը իրատեսական չէ և նշանակում է՝ մենք նորից սկսում ենք Ղարաբաղի շարժումը։
Սա լեգիտիմացնում է ադրբեջանական վտանգավոր թեզը և հավասարության մեջ դնում անհամատեղելին։ ՀՀ երկրորդ նախագահը այս թեմայի վերաբերյալ վերջերս ասում էր․ Երբ Ադրբեջանը խոսում է Հայաստան այսպես կոչված փախստականների վերադարձի մասին, դա համադրելի է Բաքու, Սումգայիթ, Կիրովաբադ հայերի վերադարձի թեմային։ Արցախ ու Ադրբեջան վերադարձի հարցերը այլ են։ Եթե Նիկոլն ուզում է փակել այսպես կոչված «Արևմտյան Ադրբեջանի» թեման, ուրեմն պետք է ասի՝ եկեք մենք չխոսենք հայերի՝ Կիրովաբադ, Բաքու, Սումգայիթ վերադարձից, դուք էլ ադրբեջանցիների՝ Հայաստան գալուց։
Ինչ վերաբերում է արցախցիների վերադարձին, դա իրենց միջազգային իրավունքն է․ մեր հողն է, որտեղ ապրել ենք և ունենք մեր հողի վրա ինքնորոշվելու իրավունք։
Լավ, իսկ ինչո՞ւ է բացվել այս թեման․ ո՞վ է բացել ադրբեջանցիների այսպես ասած՝ վերադարձի թեման․ դա չի՞ եղել, արդյոք, Նիկոլի պարտության, նախապայմաններին համաձայնելու, բանակցել չկարողանալու, պատերազմից հետո չհեռանալու պատճառով։
Նիկոլի ելույթների տակ թաքնված նպատակներ եղել են միշտ․ երբ նա ասում է՝ մենք ոչինչ չունենք զիջելու, իրականում տեսանք, որ նա պատրաստ էր զիջել ամենը։ Հիմա երբ նա ասում է, թե անընդունելի է ադրբեջանցիների վերադարձը, խորը կասկածներ ունեմ, որ հակառակը՝ նա քննարկում է հենց նրանց բերելու թեման։ Ի միջի այլոց, էդ կասկածները միայն ինձ մոտ չեն։ Հայաստանի երեք մարզ եմ գնացել, որոնց սահմանամերձ գյուղերում, ուր ապրում են քիչ թվով մարդիկ, սարքում են հազարից ավելի աշակերտի համար նախատեսված դպրոցներ․ երբ հարցնում եմ ինչո՞ւ են 35 աշակերտ ունեցող գյուղում 800 աշակերտի համար նախատեսված դպրոց կառուցում, պատասխանում են՝ այս գյուղում ադրբեջանցիներ են ապրել, էլի հետ են բերելու դրանց։ Այս թեմային էլի եմ անդրադարձել, ուղղակի հիմա շատերն ունեն այդ կասկածը։
Մարդիկ անգամ մտածում են, որ էդ ասֆալտն էլ անում եք ադրբեջանցիների հարմարավետության համար։ օդից խոսակցություններ չեն, որովհետև այս տարիների ընթացքում ինչ արել եք, արդյունքում տուժել է Հայաստանի քաղաքացին, հայ ժողովուրդը, և արդյունքում կատարել եք ադրբեջանի նպատակները։ Ադրբեջանի նախագահի մասին Նիկոլի խոսքերը գովեստ են, շնորհակալություն են, երախտագիտություն են, Հայաստանի, հայ ժողովրդի, եկեղեցու մասին՝ քննադատություն։ Երեկ Գերմանիայում ադրբեջանցի դեսպանի ներկայությամբ քլնգում էր մեր եկեղեցուն, այսօր Մոսկվայում գովում է Ալիևին։
Էն ամենը, ինչ բերել է մեր գլխին, մարդկանց հիմք է տալիս մտածելու, որ եթե հիմա ադրբեջանական շահերն են Հայաստանում, շուտով լինելու են հենց ադրբեջանցիները։ Հիմա ճանաչողական այցերով են գալիս – գնում, որ հետո մշտական գան։ Մեր համոզվածությամբ, Նիկոլ Փաշինյանը ոչ թե ուզում է փակել ադրբեջանցիների գալու թեման, այլ հենց արցախցիների վերադարձի թեման։ Արցախցիների վերադարձի հարցը Փաշինյանը երբեք չի կարողանա փակել, ոչ միայն դրա իրավունքը և լեգիտիմությունը չունի, չէ, նա լիքը բաներ է արել, որոնց իրավունքը չունի, նա էդ թափը չունի և ընդհանրապես ոչ մեկ էդ թափը ու լեգիտիմությունը չունի նման հարց փակելու համար։ 150 հազար մարդ զրկվել է բնօրրանից, դա փակվող հարց չէ։ Աշխարհի տարբեր երկրներում տեղի են ունենում քննարկումներ արցախցիների վերադարձի իրավունքի վերաբերյալ։ Դա միջազգային իրավունք է։ Բայց Փաշինյանը նաև չունի էն դիվանագիտական շնորհքը, թափը, որ փակի այսպես կոչված Արևմտյան Ադրբեջանի թեման․ Ալիևի ուզածը Հայաստանը գրավելն է։ Նիկոլի հետ իբր խաղաղության գնացող Ալիևը մի քանի օր առաջ էլի շատ կոշտ ելույթ ունեցավ ադրբեջանցիների Հայաստան բերելու թեմայով, մեղադրեց, թե հայերը ոչնչացրել են ադրբեջանիցների հետքը Հայաստանում, նրանք պետք է վերադառնան, հատուկ ծառայություններն էլ գան, հայերը ադրբեջանցիների դեմ հանցագործություններ են արել և այլն։ Դա ասում է Նիկոլի հետ խաղաղության պայմանագիր նախաստորագրած Ալիևը։
Արցախի ներկայացուցչությունում երեկ՝ դեկտեմբերի 10-ին քննարկում էր արցախցիների վերադարձի իրավունքի թեմայով։ Այսօր՝ քննչական կոմիտեն խուզարկություն է անում ու խլում է համակարգիչներ։ Այդ խուզարկությունները տեղի են ունեցել գիտե՞ք ում հրահանգով․ Նիկոլն ասում է, ուշադրություն․ «Վերնագրեր եմ տեսնում, որ ասում են՝ Ղարաբաղի հարցը լուծված չի, Հայաստանում ինչ-որ քննարկում է տեղի ունենում։ Ադրբեջանը ասում է՝ բա ինչի՞ Հայաստանի կառավարութւոնը չի արգելում նման քննարկումները, ուրեմն կառավարութունն է թույլ տալիս նման քննարկումները»։ Ու Նիկոլը ուղարկում է խուզարկելու, որովհետև ադրբեջանցիներն ասում են՝ բա ինչո՞ւ չես արգելում։ Ադրբեջանի հրահանգով խուզարկություն է անում։ Ասում են՝ Հայաստանում իշխանական բարձր մակարդակով հրահանգվել է խուզարկել, ներողություն, էլի, որ ասում եք Հայաստանում իշխանական բարձր մակարդակ, դա Նիկոլն է՞, թե՞՝ Ալիևը։ Էսօրվա կատարվածը ոնցոր Ալիևի մակարդակով է։
Եթե արցախի ներկայացուցչության շենքը վաղը կառավարությունը խլի, ու ասենք՝ մի կաֆեում հավաքվեն երեք հոգի ու մտքեր փոխանակեն Ղարաբաղի հարցի մասին, սրճարանն էլ են խուզարկելու․ Ալիևին նյարդայնացնում է Արցախի թեման, էնտեղից լսում է, ուղիղ կապով զանգում, ու հեռախոսը դղրդում է։
Արցախցիների վերադարձը հերթական թեման է, որ Փաշինյանը կաշվից դուրս է գալիս Ադրբեջանի սրտով լուծելու համար։ Ասել եմ ու կրկնում եմ՝ Նիկոլ Փաշինյանը իր ցածրագույն հեղինակությամբ չի կարողանալու լուծել այդ հարցը, ինչպես որ չի կարողացել լուծել Արցախի հարցը։ Այն, որ ինքն էլ, Ալիևն էլ գիշեր-ցերեկ դրանից են խոսում, վկայություն է, որ հարցը լուծված չէ։
Կարճ ասած՝ ժողովուրդ ջան, Փաշինյանի իշխանության շարունակման պարագայում պատրաստվեք դիմավորել ադրբեջանցիներին ձեր գյուղում ու քաղաքում, ձեր հարևանությամբ, ձեր տանը։ Օրինակ՝ Վարդենիսում կա մոտ 30 գյուղ, որտեղ ապրել են ադրբեջանցիներ, բերելու են ու ասեն՝ սա իրենց է պատկանում, դուրս եկեք։ Ինչպես որ Աղավնոյի տները սիրուն սարքեցին, հետո ռեմոնտ արեցին, մաքրեցին ու հանձնեցին, այդպես էլ անելու են այս պարագայում։ Վստահ եմ, որ ադրբեջանցիների վերադարձի թեման բանակցվում է։ Նիկոլը լավ գիտի ու Ալիևն էլ գիտի, որ քանի մեր երկրում այսպիսի իշխանություն է, ադրբեջանցիները Հայաստանը զավթելու բացառիկ շանս ունեն։ Այդ շանսը կկորի այս խմբակի հետ։
Սևակ Հակոբյան