Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը և Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը զրուցում են Կրեմլում կայացած հանդիպման ժամանակ։
Կրեմլում հազվադեպ հանդիպող անկեղծ զրույցի ժամանակ Ռուսաստանի նախագահը հրապարակային նախազգուշացում է հղել Հայաստանին՝ կոչ անելով Երևանին ընտրություն կատարել ԵՄ-ի և Ռուսաստանի միջև։ Հայաստանի վարչապետը պատասխանել է, որ իր երկրում հայ ժողովուրդը ժողովրդավարական քաղաքական գործընթաց է վարում։
Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը չորեքշաբթի օրը Կրեմլում հազվադեպ և լարված հանդիպման ժամանակ զգուշացրել է Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին՝ հնչեցնելով ոչ այնքան թաքցված սպառնալիք հարևան երկրին ռուսական գազի մատակարարումների վերաբերյալ։
«Մենք տեսնում ենք, որ Հայաստանում քննարկում է ընթանում Եվրամիության հետ հարաբերությունների զարգացման մասին», – ասել է Պուտինը Փաշինյանի հետ հանդիպման ժամանակ՝ հավելելով, որ Մոսկվան դրան վերաբերվում է «բացարձակապես հանգիստ»։
«Սակայն պետք է ակնհայտ և անկեղծորեն հայտարարվի, որ ԵՄ-ի և Եվրասիական տնտեսական միության հետ մաքսային միությանը անդամակցությունը անհնար է», – տեսախցիկի առջև ասել է Պուտինը Փաշինյանին։
Ռուսաստանի գլխավորած Եվրասիական տնտեսական միությունը (ԵԱՏՄ), որը ստեղծվել է 2015 թվականին, ներառում է Հայաստանը, Բելառուսը, Ղազախստանը և Ղրղզստանը, և այն նախատեսված է իր անդամների միջև ապրանքների, կապիտալի և աշխատուժի ազատ տեղաշարժը ապահովելու համար։
Կրեմլում կայացած հանդիպման ժամանակ Պուտինը անդրադարձավ Մոսկվայի կողմից Հայաստանին գազի մատակարարումներին՝ ասելով, որ Ռուսաստանն այժմ գազ է վաճառում իր հարևանին «էապես» ցածր գնով, քան ԵՄ-ն։
«Եվրոպայում գազի գները գերազանցում են 600 դոլարը 1000 խորանարդ մետրի համար, մինչդեռ Ռուսաստանը Հայաստանին գազ է մատակարարում 177.5 դոլարով 1000 խորանարդ մետրի համար», – ասաց նա Փաշինյանին՝ հավելելով, որ «անհամապատասխանությունը մեծ է, տարբերությունը՝ էական»։
Ադրբեջանի հետ խաղաղություն կնքելուց ի վեր Հայաստանը ավելի ու ավելի է հայտարարում, որ ձգտում է ավելի սերտ կապերի ԵՄ-ի հետ, իսկ Փաշինյանը նույնիսկ հայտարարել է 27 անդամից բաղկացած դաշինքին ապագայում միանալու մտադրության մասին։
Հարավային Կովկասում և Ռուսաստանի նախկին ազդեցության ոլորտում Հայաստանի նոր դիրքավորումը ընդգծող մի շարք հակադարձ պատասխաններում ՀՀ վարչապետը Պուտինին ասաց, որ գիտակցում է, որ իր երկիրը չի կարող միաժամանակ լինել երկու դաշինքների անդամ, և որ առայժմ կարող է համատեղել Եվրասիական տնտեսական միության անդամակցությունը Բրյուսելի հետ համագործակցության զարգացման հետ, և որ քանի դեռ Երևանը կարողանում է հավասարակշռել երկու օրակարգերը, որոնք նա մտադիր է անել։
ՀՀ առաջնորդը հստակեցրեց, որ երբ ընտրություն կատարելու ժամանակը գա, այն հանդիսավոր կերպով կկայացվի ՀՀ քաղաքացիների կողմից՝ առանց որևէ միջամտության։
«Եվ երբ գործընթացները հասնեն այն կետին, երբ անհրաժեշտ կլինի որոշում կայացնել, վստահ եմ, որ մենք, այսինքն՝ ՀՀ քաղաքացիները, կկայացնենք այդ որոշումը», – ասաց Փաշինյանը Պուտինին՝ առանց խոսքերը խնայելու։
Հարավային Կովկասում իր երկարատև ազդեցության մարման և, կարծես, Կրեմլի շարունակական մտադրության պայմաններում՝ մասնակցելու Հայաստանի քաղաքական որոշումների կայացմանը, Պուտինը Փաշիյանին ասաց, որ Մոսկվան հույս ունի, որ ռուսամետ ուժերին թույլ կտրվի ազատորեն մրցել հունիսին կայանալիք Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններում։
Առանց անուններ նշելու, Ռուսաստանի նախագահը պնդեց, որ իրենց որոշ ներկայացուցիչներ կալանավորվել են՝ ասելով. «Ոմանք կալանավորված են՝ չնայած ռուսական անձնագրեր ունենալուն»։
Պուտինը անդրադարձավ ռուսաստանահայ միլիարդատեր Սամվել Կարապետյանին, որը ձերբակալվեց անցյալ տարի կառավարության տապալման կոչ անելուց հետո։
Փաշինյանը, նույնպես առանց Կարապետյանի անունը նշելու, նշեց, որ Հայաստանի օրենսդրությունը պահանջում է, որ քաղաքական թեկնածուները ունենան բացառապես Հայաստանի քաղաքացիություն՝ հավելելով, որ նման պայմաններում քաղաքական ընդդիմության վրա «որևէ սահմանափակում» չի կիրառվում։
«Ռուսաստանյան անձնագրեր ունեցող անձինք, ըստ Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության, չեն կարող լինել ո՛չ պատգամավորի, ո՛չ էլ վարչապետի թեկնածու», – բացատրեց Փաշինյանը Պուտինին։
Փաշինյանը նաև վճռականորեն հայտարարեց Պուտինին, որ «Հայաստանը ժողովրդավարական երկիր է», որտեղ քաղաքական գործընթացները անընդհատ ընթանում են։
«Իրականում, տարին երկու անգամ մենք անցկացնում ենք քաղաքային ընտրություններ, որոնք նույնպես շատ քաղաքականացված են, քանի որ մեր քաղաքական բարեփոխումների արդյունքում այնտեղ մարդիկ նույնպես քվեարկում են քաղաքական կուսակցությունների օգտին կամ դեմ», – ասաց Փաշինյանը։
Այնուհետև Հայաստանի վարչապետը անդրադարձավ Մոսկվայում ինտերնետում առաջացած վրդովմունքին և Կրեմլի կողմից Telegram հաղորդագրությունների հանրաճանաչ հավելվածի վրա սահմանված սահմանափակումներին։
«Մեր սոցիալական ցանցերը, օրինակ, 100% անվճար են, առանց որևէ սահմանափակման», – տեսախցիկի առջև Պուտինին ասաց Փաշինյանը։
Նա նաև հավելեց, որ Ռուսաստանից տարբերվող Հայաստանում քաղբանտարկյալներ չկան՝ նշելով, որ «ընդհանուր համատեքստում, ազնիվ լինելու համար, մենք ազատազրկման վայրերում քաղաքական գործընթացների մասնակիցներ չունենք»։
«Մենք ունենք քաղաքացիներ, ովքեր կարծում են, որ Հայաստանում չափազանց շատ ժողովրդավարություն կա։ Բայց սա մեզ համար սկզբունքային հարց է», – ասաց Փաշինյանը։
Երևանի հավասարակշռության գործը
Ռուսաստանի հետ Հայաստանի հարաբերությունները գնալով լարվում են, երբ 2023 թվականին Ադրբեջանը լիովին վերադարձրեց Ղարաբաղյան տարածաշրջանը։
Տասնամյակներ տևած արյունալի հակամարտությունն ավարտվեց, երբ երկու նախկին դաժան մրցակիցները սկսեցին պատմական խաղաղության գործընթաց՝ մեկնարկելով տարածաշրջանում տնտեսական վերածնունդ՝ Հարավային Կովկասում նոր կայունության պայմաններում։
2024 թվականին Հայաստանը դադարեցրեց իր անդամակցությունը Ռուսաստանի գլխավորած Երևանի Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպությանը (ՀԱՊԿ), այն բանից հետո, երբ Մոսկվան չկարողացավ աջակցել Երևանին 2022 թվականի ղարաբաղյան հակամարտության սրման ժամանակ։
«Իմ կարծիքով, ՀԱՊԿ մեխանիզմները պետք է ակտիվացված լինեին (2022 թվականին)», – ասաց Փաշինյանը Պուտինին՝ հավելելով, որ «դրանք չեն ակտիվացվել, և դա, իհարկե, հանգեցրել է այն իրավիճակին, որը մենք ունենք ՀԱՊԿ-ի հետ հարաբերություններում»։
Նա հաստատեց, որ Հայաստանը ներկայումս չի մասնակցում ՀԱՊԿ-ին այն պատճառով, ինչը նա նկարագրեց որպես «պարզ պատճառով»։
«Մենք դեռևս չենք կարողանում բացատրել մեր ժողովրդին, մեր քաղաքացիներին, թե ինչու ՀԱՊԿ-ն չի արձագանքել, և չի արձագանքել՝ չնայած Հավաքական անվտանգության պայմանագրի շրջանակներում գոյություն ունեցող պարտավորություններին», – ասաց Հայաստանի ղեկավարը Պուտինին։
Պուտինը հայկական մտահոգությունները անվանեց «որոշակի դժգոհություններ», քանի որ պնդում էր, որ Մոսկվայի չմիջամտելու որոշումը կապված էր Երևանի հետ, և Ռուսաստանը իմաստ չի տեսնում միջամտելու մեջ։
«Ակնհայտ է, որ 2022 թվականին Պրահայում դուք ընդունեցիք, որ Ղարաբաղը Ադրբեջանի մաս է կազմում, ՀԱՊԿ-ի միջամտությունը այս գործընթացին, որը ձեռք է բերել ներադրբեջանական բնույթ, պարզապես բացարձակապես սխալ էր այս հարցում», – ասել է Պուտինը Փաշինյանին։
«Սա գնահատական չէ, ես չեմ ասում, որ սա լավ է կամ վատ, խաղաղ կյանքի կազմակերպման տեսանկյունից, կարծում եմ, որ, հավանաբար, դա իմաստ ուներ», – հավելել է Ռուսաստանի նախագահը։
«Այստեղ մենք պարզապես պետք է փնտրենք հարաբերությունները հետագա ամրապնդելու ուղիներ։ Բայց ինձ թվում է, որ այստեղ էլ մենք պետք է ավարտենք այստեղ», – եզրափակել է Պուտինը։
Ղարաբաղում գրեթե չորս տասնամյակ տևած արյունալի հակամարտությանը վերջ դնելու համաձայնության հասնելուց ի վեր, Հայաստանն ու Ադրբեջանը աշխատում են իրենց երկկողմ հարաբերությունները, ինչպես նաև տարածաշրջանում համագործակցությունը կարգավորելու և ամրապնդելու ուղղությամբ, մեկ բացառությամբ։
Ռուսաստանը նկատելիորեն բացակայել է ղարաբաղյան խաղաղության գործընթացից՝ թե՛ համաձայնագրի կնքման ընթացքում, թե՛ դրանից հետո, և թե՛ Երևանը, թե՛ Բաքուն հեռացել են Մոսկվայից՝ համատեղ վերաուղղորդելով իրենց արտաքին քաղաքականության ուշադրությունը դեպի ԵՄ և ԱՄՆ։
