Թառը ժամանակի և ժանրերի խաչմերուկում. Միքայել Ոսկանյանի երաժշտական տեսլականը․ «Երաժշտական եռանկյունի»․

Թառը դարերի խորքից եկած լարային գործիք է, որի ձայնը միաժամանակ կրում է արևելյան երաժշտական մտածողության նրբությունն ու արդի ստեղծագործական որոնումների բաց հորիզոնները։

Ժամանակակից փուլում այն այլևս միայն ավանդույթի պահպանման խորհրդանիշ չէ, այլև կենդանի, զարգացող լեզու, որը ներգրավվում է տարբեր ժանրերի և գեղագիտական միջավայրերի մեջ։ Այդ փոխակերպման վառ օրինակներից է թառահար և կոմպոզիտոր Միքայել Ոսկանյանի գործունեությունը, ում նախագծերում թառը հայտնվում է ժամանակի և ժանրերի իրական խաչմերուկում։

Ոսկանյանի ստեղծագործական մտածողության առանցքում թառը դիտվում է ոչ թե որպես զուտ ֆոլկլորային հնչողություն, այլ որպես լիարժեք համերգային գործիք՝ ունակ երկխոսելու ջազի, դասական երաժշտության, ժամանակակից իմպրովիզացիայի և էթնո-ֆյուժնի հետ։ Նրա հեղինակային գործերում և մշակումներում պահպանվում է հայկական և ընդհանրապես արևելյան մեղեդայնությանը բնորոշ մելիզմատիկան, բայց հարմոնիկ միջավայրը հաճախ կառուցվում է արդի երաժշտությանը բնորոշ բազմաշերտ մտածողությամբ։ Արդյունքում թառի ձայնը ձեռք է բերում նոր ծավալ՝ դուրս գալով ավանդական նվագակցության կամ մենանվագի սահմաններից։

Այս մոտեցումն առավել ամբողջական կերպով դրսևորվում է MVF Band նախագծում, որը միավորում է տարբեր երաժշտական փորձառություն ունեցող կատարողների։ Այստեղ թառը գործում է որպես կամուրջ՝ կապելով ազգային հնչերանգը համաշխարհային երաժշտական լեզուների հետ։ Ջազային ռիթմիկ մտածողությունը, ժամանակակից հարմոնիաները և ազատ իմպրովիզացիան միահյուսվում են հայկական մոնոդիկ ավանդույթների հետ՝ ստեղծելով ոճական սահուն անցումներ: MVF-ի համերգային ծրագրերը հենց այդ պատճառով ընկալվում են ոչ միայն որպես էթնիկ ներկայացումներ, այլև որպես արդի համաշխարհային երաժշտության օրինակներ։

Ոսկանյանի հյուրախաղերն ու միջազգային շրջագայությունները կարևոր դեր ունեն թառի նոր կերպարի ձևավորման մեջ։ Տարբեր երկրներում և լսարանների առջև ներկայացնելով իր ծրագրերը՝ նա թառը դուրս է բերում տեղային ընկալման շրջանակից։ Օտարերկրյա բեմերում գործիքի հնչողությունը ներկայանում է որպես արդիական արվեստի միջոց, որը կարող է հավասար երկխոսել սաքսոֆոնի, դաշնամուրի կամ հարվածայինների հետ։

Վերջին շրջանում ձևավորված նոր եռյակը ևս մեկ քայլ է կամերային, բայց գաղափարապես խտացված հնչողության ուղղությամբ։ Փոքր կազմը հնարավորություն է տալիս առավել մանրակրկիտ մշակել տեմբրային հարաբերությունները։ Այստեղ թառը երբեմն ստանձնում է մելոդիկ առաջնորդի, երբեմն՝ ռիթմիկ-հարմոնիկ հենքի դեր՝ ապացուցելով իր բազմաֆունկցիոնալ բնույթը։

Այսպիսով, Միքայել Ոսկանյանի գործունեությունը ցույց է տալիս, որ թառը կարող է լիարժեք գոյություն ունենալ ժամանակակից երաժշտական տարածքում՝ չկորցնելով իր ինքնությունը։ Ժանրերի խաչմերուկում այն դառնում է ոչ թե անցյալի հուշ, այլ ներկայի կենդանի ձայն։

Leave a Comment