«Ի՞նչ կապ կա Ալիևի հարցազրույցի և Վենեսուելայի նախագահի գերեվարման օպերացիայի միջև: Կարծում եմ՝ ուղղակի կապ չկա: Բայց անուղղակի կապն ակնհայտ է»,- այս մասին տելեգրամյան իր ալիքում գրել է ռուս քաղաքական վերլուծաբան, Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի (МГИМО) առաջատար գիտաշխատող Սերգեյ Մարկեդոնովը՝ անդրադառնալով Իլհամ Ալիևի՝ տարվա առաջին հարցազրույցին, որը լայնորեն լուսաբանվեց նաև հայկական ԶԼՄ-ներում:
Հիշեցնենք, որ Իլհամ Ալիևն իր հարցազրույցում անդրադարձել էր նաև վաշինգտոնյան պայմանավորվածություններին՝ նշելով, թե վստահ է՝ «Զանգեզուրի միջանցքը կբացվի», որն, ըստ նրա, այլևս լուծված հարց է՝ նաև այն պատճառով, որ պայմանավորվածությունների ներքո ԱՄՆ նախագահի ստորագրությունն է:
Ալիևի կարծիքով՝ հարցից խուսափելը Հայաստանի համար ինքնասպանություն կլինի: «Հատկապես, եթե հաշվի առնենք, որ ԱՄՆ նախագահ Թրամփն այս երթուղուն տվել է իր անունը, և այն այժմ նրա ճանապարհն է»,- հայտարարել է Ադրբեջանի նախագահը:
«Զանգեզուրի միջանցքը կբացվի: Այն կարող է այլ կերպ կոչվել, բայց դրանից էությունը չի փոխվում: Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման գործընթացում անհրաժեշտ բոլոր հարցերը լուծվել են այնպես, ինչպես մենք էինք ցանկանում»,- պնդել է Ալիևը։
Նա մատնանշել է նաև հայկական կողմի շահը՝ նշելով, թե Հայաստանը դուրս կգա ներկայիս փակուղուց՝ ճանապարհները կբացվեն Ադրբեջանի և Հայաստանի, Թուրքիայի և Հայաստանի միջև։ Հայաստանը Նախիջևանի միջոցով հասանելիություն կստանա Իրանի երկաթուղիներին, իսկ Ադրբեջանով՝ Ռուսաստանի։ «Այստեղ պարտվող կողմ չպետք է լինի»,- նշել է Ալիևը՝ ընդգծելով՝ առնվազն տնտեսական առումով:
«Եթե ինչ-որ մեկն իրեն քաղաքականապես պարտված է համարում, դա նրանց խնդիրն է, բայց եթե բոլորը պրագմատիզմով մոտենան այս հարցին, կկարողանան տեսնել օգուտներն իրենց համար»,- հայտարարել է նա:
Մարկեդոնովն ուշադրություն է հրավիրում այն հանգամանքի վրա, որ լրատվամիջոցների առջև Ալիևի ելույթը տեղի է ունեցել Վենեսուելայի առաջնորդ Նիկոլաս Մադուրոյին գերեվարելու ամերիկյան գործողությունից երկու օր անց:
«Ի՞նչ կապ կա այս իրադարձությունների միջև: Կարծում եմ՝ ուղղակի կապ չկա: Բայց անուղղակի կապն ակնհայտ է: Արտաքին և ռազմական քաղաքականության ուժեղ ոճն այսօր թրենդային է: Միջազգային իրավունքի և չափանիշների վերաբերյալ քննարկումները, կարծես, թույլ և անհաջող քաղաքական գործիչների գործն են»,- նշել է Մարկեդոնովը:
Այս համատեքստում, նրա խոսքով, հատկապես հետաքրքիր է Ադրբեջանի նախագահի թեզը ժամանակակից աշխարհում միջազգային իրավունքի բացակայության մասին՝ «Թող բոլորը մոռանան դրա մասին», «Կա ուժ, կա համագործակցություն, կա դաշինք, կա փոխադարձ աջակցություն»։ «Ինչպես Նիկոլայ Ռիմսկի-Կորսակովը (1844-1908), «Եվ այնուամենայնիվ, երաժշտության մեջ ամենակարևորը ռիթմն է, և միայն ռիթմը»։ Ալիևը կարող էր (ինչպեսև Դոնալդ Թրամփը) վերաձևակերպել այս գնահատականը հետևյալ կերպ. «Եվ այնուամենայնիվ, համաշխարհային քաղաքականության մեջ ամենակարևորը ուժն է, և միայն այն»»,- գրել է Մարկեդոնովը:
Սակայն, ըստ վերլուծաբանի՝ այստեղ կա մի հետաքրքիր նրբերանգ. առաջին Ղարաբաղյան պատերազմում պարտությունից հետո պաշտոնական Բաքուն տարիներ շարունակ հետևողականորեն դիմում էր միջազգային իրավունքին։
«Դիմում էր և ՄԱԿ-ի՝ Ղարաբաղի վերաբերյալ բանաձևերին, և՛ Հելսինկիի սկզբունքներին։ Սակայն այսօր Ղարաբաղի հողերը գտնվում են Ադրբեջանի ինքնիշխանության ներքո, և Բաքվի ներկայացուցիչներն ավելի ու ավելի հաճախ են խոսում «Արևմտյան Ադրբեջանի» և Գյոյչա լճի (Սևանա լճի թյուրքական անվանումը) մասին։ «Միջազգային իրավունքի ավարտի» մասին խոստովանությունների համատեքստում նման գաղափարներն այլևս չեն թվում որպես պոպուլիստական վարժություններ ներքին լսարանի համար»,- նման տեսակետ է հայտնում Մարկեդոնովը։
Նա հավելում է, որ Ալիևի խոսքով՝ Ադրբեջանն «արդեն մի քանի ամիս է՝ խաղաղության մեջ է ապրում», սակայն կա մեկ այլ նրբերանգ՝ Ադրբեջանի առաջնորդը փորձում է իրեն ներկայացնել որպես «հաղթանակ-հաղթանակ» սկզբունքի կողմնակից՝ ընդգծելով խաղաղության տնտեսական և լոգիստիկ օգուտները Երևանի համար:
«Սակայն հետո նա վերադառնում է իր սովորական ռեալիստական հունին. «Եթե մեկն իրեն քաղաքական տեսանկյունից պարտված է համարում, ապա, ինչպես ասում են, դա նրա խնդիրն է»: Ի՞նչ ասել այստեղ: Խաղաղության ցանկացած համաձայնագիր ու դրա սկզբունքներն ունեն կոնկրետ հեղինակներ»,- գրել է Մարկեդոնովը:
Շարունակելով վերլուծել Ալիևի հարցազրույցը՝ Մարկեդոնովը նշել է, որ Ադրբեջանի առաջնորդը բացահայտորեն կոմպլեմենտար գնահատականներ է տվել Սպիտակ տան ներկայիս քաղաքականությանը.
«Այս վարչակազմը շատ պրագմատիկ է, շատ պրոֆեսիոնալ, և նրա անդամները՝ նախագահի գլխավորությամբ, լավ գիտակցում են Ամերիկայի ազգային շահերը»: Բայդենը և նրա ընկերակցությունը, իհարկե, ստանում են բոլորովին այլ գնահատական: Նրա թիմը բացահայտորեն որակվեց «անշնորհակալ»:
Սակայն սխալ կլիներ Ադրբեջանի առաջնորդին այս հիմքով անվանել ամերիկամետ: Ադրբեջանի համագործակցությունը Չինաստանի հետ նույնպես բարձր գնահատականի է արժանացել Իլհամ Ալիևի կողմից. «Մենք տեսնում ենք մեծ փոխադարձ հետաքրքրություն»:
Անդրադարձ է եղել նաև այլ հարցերի, որոնցից ամենակարևորը՝ ռազմական ներուժի հզորացում, D-8 անդամակցություն և այլ (տրանս)տարածաշրջանային ինտեգրման նախագծեր, Ղարաբաղի տարածքների զարգացում և սոցիալական հարցերն են: Եվ ի՞նչն է ուշագրավ: Հարցազրույցում ռուսական թեմաների բացակայություն: Ռուսաստանը հիշատակվել է միայն ենթակառուցվածքային և լոգիստիկ նախագծերի կամ Անդրկովկասյան երթուղիների երկայնքով «զուգահեռ ներմուծման» խնդիրների համատեքստում։ Ո՛չ «հուզական ճգնաժամ» կա, ո՛չ դրանից դուրս գալու ելք»,- գրել է Մարկեդոնովը:
Ըստ նրա, վերջնական եզրակացությունն այն է, որ Ադրբեջանը ներկայանում է որպես ժամանակակից աշխարհի իրականություններն ընդունող երկիր, որտեղ ճշմարտությունն ուժ է, իսկ ուժը սեփական ռեսուրսների և հնարավորությունների ուշադիր քննարկման մեջ է։
«Եվ, իհարկե, հատկապես նշանակալից են ազգային եսասիրության սկզբունքները։ Կարևոր են ոչ թե Ամերիկան, Չինաստանը, Ռուսաստանը կամ ինտեգրացիոն կառույցները, այլ այն, թե ինչպես և ինչ կարող են դրանք առաջարկել Բաքվին։ Իրականությունն այն է, ինչ կա»,- ամփոփել է Սերգեյ Մարկեդոնովը։