Դեկտեմբերի 5-ին Լոնդոնում տեղի ունեցավ հայկական իրականության համար անկյունաքարային նշանակություն ունեցող իրադարձություն։ «Գալուստ Գյուլբենկյան» հիմնարկությունը պաշտոնապես ազդարարեց «Սփյուռքյան հեռանկարներ» (Diasporan Perspectives) վերլուծական հարթակի մեկնարկը։
Ինչո՞ւ Լոնդոնում և ոչ Լիսաբոնում կամ Երևանում։ Պատասխանը պարզ է և պրագմատիկ՝ փնտրել այնտեղ, ուր կա մտավոր ներուժը։ Ինչպես նշում է հիմնարկության Հայկական համայնքների բաժանմունքի տնօրեն Ռազմիկ Փանոսյանը. «Ուզեցինք ձեռնարկը ընել վայրի մը մեջ, ուր հայ համայնք կա… և մասնագետները, որ Կովկասով ու Հայաստանով կզբաղվին, Լոնդոնի մեջ շատ ավելի կան»։ Այս նախաձեռնությունը փորձ է՝ լրացնելու այն վիթխարի վերլուծական բացը, որը գոյացել է վերջին երեք տասնամյակների ընթացքում Սփյուռք-Հայաստան հարաբերություններում։
Կորսված քաղաքական միտքը և «թութակի պես» կրկնվող կարգախոսերը
Ռազմիկ Փանոսյանը ցավով է արձանագրում, որ Սփյուռքը, որը մինչև 1988-1991 թվականներն ուներ ինքնուրույն սոցիալ-քաղաքական միտք, անկախությունից հետո կորցրեց իր սուբյեկտայնությունը։
- Վերագտնել ինքնությունը. «Սփյուռքը ժամանակին քաղաքական միտք մը ուներ, մոտեցում մը ուներ… Ատի մենք կորսնցուցինք 30-35 տարվա ընթացքին։ Մենք կուզենք Սփյուռքը վերագտնել»։
- Իրական աշխատանք. Հարթակի նպատակն է դուրս գալ «կենացային» մակարդակից։ «Միասնականությունն անիմաստ կարգախոս մըն է, որ թութակի պես ամեն մարդ կկրկնե… Մենք պետք է աշխատինք իրականության մեջ»։
Տաբուներ չկան. պարտության անատոմիան
2020 թվականի պատերազմը ցույց տվեց, որ հայկական աշխարհը զուրկ էր սթափ վերլուծությունից։ Հարթակն արդեն հրատարակել է երկու կարևոր աշխատություն՝ «44 օր. պարտություն» և «Կոտրված վահան», որոնք քննում են պարտության պատճառները՝ առանց զգացմունքայնության։
Տվյալներ, ոչ թե ենթադրություններ
Հարթակի աշխատանքը հենվում է «Հայկական Սփյուռքի հարցախույզի» (Armenian Diaspora Survey) վրա, որն իրականացվել է 10 երկրում՝ 13,000 մասնակցի հետ։ Արդյունքները կոտրում են կարծրատիպերը․ Հարցվածների 52%-ի համար հայրենիքը հենց այն երկիրն է, որտեղ իրենք ծնվել են (Լիբանան, Կանադա և այլն), այլ ոչ թե միայն Հայաստանի Հանրապետությունը։
Եզրակացություն
Ռազմիկ Փանոսյանի տեսլականը հեռահար է. «Մեր հեռանկարն այն է, որ 500 տարի ետք խումբ մը հայեր ըլլան Սփյուռքի մեջ, որ տակավին վերլուծեն Սփյուռք-հայրենիք հարցերը»։ «Սփյուռքյան հեռանկարներ»-ը հրավեր է՝ դադարելու ողբալ կամ անհիմն հպարտանալ, և սկսելու մտածել ու գործել։